مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 137

خدا را بشنود، باید به سراغ آن برود. (1) نمونه کامل آن «ده فرمان» یا احکام عشره یا ده دستور است. (2)

اما این که چگونه سخن خدا است به دو کیفیت بیان شده است:

-از طریق نیابت: سخنان پیامبران به نیابت از خدا است. آنان هر چه می گویند از آن خدا است و اینان نایب خداوند بر روی زمین هستند و نبی چیزی جز زبان گویای کلام الهی نیست؛ (3)

-از طریق تملک: خداوند سخنان پیامبران را با تأیید به تملک خود در می آورد؛ در این صورت گویا همان سخن خدا است.

دو . متکلمان معاصر معتقدند که سال ها پس از موسی (علیه السلام) روایت های آن حضرت و سرگذشت بنی اسرائیل را شفاهی به یکدیگر منتقل می کردند؛ سپس این سخنان در مجموعه هایی گرد آمده و حدود قرن پنجم پیش از میلاد در یک کتاب تدوین شده است. و بخش اندکی از آن پیام مستقیم خدا است. (4)

دیدگاه بسیار افراطی دیگری نیز در تلمود مشاهده می شود که تورات دو هزار سال پیش از خلقت جهان به وجود آمده و خداوند هر روز چند ساعتی را به خواندن آن می گذراند. (5)

در هر صورت در تورات و تلمود که مهم ترین کتب یهود به شمار می رود در موضوعات مربوط به وحی، از اصل وحی و کلام خداوند، روح خدا، روح

1- (1) . عقل و اعتقاد دینی، ص438؛ فلسفه دین، ص16 و 20؛ کلام مسیحی، ص26.
2- (2) . سفر خروج 1/20-17 و 34؛ سفر تثنیه، 5-6-21.
3- (3) . سفر خروج 16/4 و 1/7؛ سفر تثنیه 18/18؛ سفر اعداد 24/11 و نیز دوم سموئیل 2/33.
4- (4) . توماس میشل، همان، ص28.
5- (5) . تلمود، برشیث ربا 2/8؛ سیفره دواریم 20، ص76 الف و امثال سلیمان 9/1 و 8/2.