- سخن ناشر 1
- کلیات 9
- مفهوم شناسی 15
- 1- وحی در لغت 15
- 2- وحی در اصطلاح 20
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 24
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 27
- الف) قول 27
- ب) کلام 28
- ج) قصّ و قصص 31
- د) نبأ 33
- ه) ندا 34
- اشاره 36
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 36
- الف) نزول 36
- ب) اتیان و ایتاء 37
- ج) مجیء 38
- د) القاء و تلقی 40
- اشاره 43
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 43
- ب) تلاوت 43
- الف) قرائت 43
- ج) ترتیل 44
- اشاره 49
- امکان وحی 50
- منکران وحی رسالی 50
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 50
- 2- عقل گرایان 51
- 3- تجربه گرایان 52
- 1- اثبات وجود روح 53
- اشاره 53
- الف) برهان استمرار 55
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 55
- اشاره 55
- ب) خودآگاهی انسان 56
- الف) خواب های راستین 57
- 3- شواهد علمی و تجربی 57
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 58
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 59
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 62
- منشأ انکار وحی 64
- اقسام وحی 65
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 66
- 1- وحی به زمین 66
- اشاره 66
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 67
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 68
- 4- وحی به فرشتگان 69
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 69
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 70
- 7- وحی به حواریون 71
- 9- وحی به معنای اشاره 72
- 10- وحی رسالی 73
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 76
- اقسام وحی رسالی 76
- اشاره 76
- 3- ارسال فرشته 79
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 81
- اشاره 81
- وحی گفتاری و وحی افعالی 81
- 2- وحی افعالی 82
- اسرارآمیز بودن 85
- اشاره 85
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 86
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 86
- وحی و تعلیم و تعلّم 87
- وحی و دریافت قلبی 88
- خارج از اختیار بودن 89
- اشاره 90
- ساختار خاص وحی رسالی 90
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 91
- محتوای مختلف وحی 93
- متنوع بودن 96
- 1- حواس و تجربه 97
- 2- عقل و خرد 97
- اشاره 97
- منابع معرفت 97
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 98
- 3- تاریخ 98
- 6- وحی 99
- 5- کشف و شهود 99
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 102
- اشاره 102
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 106
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 112
- اشاره 115
- مفهوم شناسی 115
- زمینه ها 117
- اشاره 118
- 1- احساس گرایانه 118
- دیدگاه ها 118
- 2- ادراک و تجربه حسی 119
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 120
- 4- عرفان گرایی 121
- اشاره 125
- قرآن و تجربه دینی 125
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 125
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 129
- اشاره 135
- وحی در اندیشه یهود 136
- اشاره 136
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 138
- 1- واژه شناسی وحی 138
- 4- روح القدس 140
- 5- فرشته وحی 141
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 142
- 7- نبوت زن 143
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 145
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 145
- اشاره 145
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 146
- اشاره 148
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 148
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 151
- اشاره 157
- سلامت وحی 158
- ب) قاعده لطف 159
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 159
- 1- دلایل عقلی 159
- الف) وحی و علم حضوری 159
- الف) آیات قرآن 161
- ب) روایات 163
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 164
- شبهات سلامت وحی 166
- 1- داستان ورقه بن نوفل 166
- اشاره 166
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 173
- اشاره 190
- الهی بودن متن قرآن 192
- 1- دلایل 197
- اشاره 197
- اشاره 197
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 197
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 199
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 202
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 203
- 2- شواهد و قرینه ها 203
- اشاره 203
- الف) شواهد و مدعیات کلی 203
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 208
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 209
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 210
- هفتم) واژه قل 212
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 213
- اشاره 213
- دوم) عربی بودن 213
- سوم) قرائت 215
- اشاره 220
- بررسی مصادر ادعایی وحی 220
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 221
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 223
- 2- شبهات خاورشناسان 223
- اشاره 223
- ب) محمد، مصدر قرآن 233
- ج) نبوغ اجتماعی 242
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 244
- اشاره 253
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 253
- اشاره 255
- روایات فترت 255
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 261
- بررسی مدلول روایات 263
- اشاره 265
- 1- پیش از سوره ضحی 265
- 2- پیش از سوره کهف 268
- 3- سوره مدثر 271
- 4- در میان سوره مریم 273
- امکان انقطاع وحی 274
- انواع نزول 282
- اشاره 282
- 1- سوره فاتحه 291
- اشاره 291
- 2- آیه 113 سوره توبه 292
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 295
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 295
- اشاره 295
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 302
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 304
- رابطه قرائات و سبعه احرف 309
وجود ندارد؛ (1) اما اگر الهی بودن آن را مطرح می کنند بدین معنا نیست که الفاظ آن از جانب خداوند باشد؛ بلکه روح القدس راهنمای هر مؤلف خواهد شد و مفاهیم و معانی که در ذهن او می نشیند از سرچشمه وحی برگرفته شده و به تأیید خدا رسیده و خداوند آنها را پذیرفته است. (2)
الهی بودن متن قرآن
موضوع الهی بودن متن قرآن از مهم ترین مباحث وحی و مصادر آن است که طبق دیدگاه عموم مسلمانان تنها مصدر و منبع وحی و آیات قرآن کریم در لفظ و معنا خداوند حکیم و علیم است. خداوند الفاظ و معانی آیات قرآن را به طور مستقیم یا به وسیله فرشته ویژه خود یعنی جبرئیل بر پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) نازل می فرمود و او نیز به مردم ابلاغ می نمود. این عقیده عمومی مسلمانان و تصریح بسیاری از دانشمندان اسلامی است که متن قرآن و معانی آن از جانب خداوند است (3) و به همین جهت می توان قرآن را کلام الهی دانست و اگر این کلمات از خداوند نمی بود چرا آن را کلام خدا بنامیم؟ و چه تفاوتی میان آن و احادیث
1- (1) . علم و دین، ص126.
2- (2) . بخشی از نبوت اسرائیلی و مسیحی، ص200-202.
3- (3) . زرکشی، البرهان فی علوم القرآن، ج1، ص291؛ الاتقان، ج1، ص22؛ الجامع لاحکام القرآن، ج1، ص18؛ مناهل العرفان، ج2، ص42؛، مجمع البیان، ج9، ص60؛ المیزان، ج12، ص340 و ج15، ص317؛ قرآن در اسلام، ص64؛ مفاتیح الغیب، ص113؛ شعرانی، راه سعادت، ص23؛ علوم قرآنی، ص57؛ عبدالله جوادی آملی، وحی و رهبری، ص78؛ تفسیر موضوعی، ج1، ص48؛ میرمحمدی، بحوث فی تاریخ القرآن، ص82؛ مباحث فی علوم القرآن، ص35؛ الفتوحات المکیه، ج3، ص103؛ سر سید احمد خان هندی، تفسیر القرآن هو الهدی و الفرقان، ج1، ص7.