مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 29

این دو واژه سخن گفتن خداوند را بیان می کنند که وحی الهی است. چنان که گذشت تفاوت در این است که در هر واژه عنایت خاصی وجود دارد که در واژه دیگر نیست؛ اما این که مفهوم سخن گفتن خداوند و حقیقت تکلیم او چیست، بحث مفصلی دارد که چکیده آن چنین است:

قول و کلام از نظر «عرف عام» عبارت است از: حروف و اصواتی که از متکلم صادر می شود و قائم به متکلم است که در انسان و حیوانات مشابه انسان چنین صوتی با ابزار زبان و حنجره و مانند آن در دهان ایجاد می شود؛ اما در انسان به صورت ایجاد الفاظ و حروف است؛ بر خلاف سایر حیوانات؛ به هر روی کاربرد کلام بر هر دو صحیح است؛ چرا که هدف اصلی صدا و کلام، ابراز «ما فی الضمیر» و سِر درون است که در هر موجودی به اقتضای وجودی و شأن و ظرفیت آنها متفاوت است که در انسان به صورت سخن گفتن است.

بنابراین چنان که فلاسفه گفته اند، «حقیقت کلام و قول، اظهار و ابراز درون و کشف ضمیر است؛ نه ایجاد صوت و لفظ؛ اما در انسان به دلیل ظرفیت وجود خاص و اجتماعی بودن او که نیاز به تفهیم و تفهم دارد به صورت الفاظ و اصواتی است که در دهان پدید می آید و اگر انسانی هیچ گونه ارتباطی با هیچ فردی حتی با اعضای خانواده خود نداشته باشد، چنین فردی بی گمان به کلام و صوت نیاز پیدا نمی کند. دیگر موجودات نیز چنین اند.

بر این اساس هر رفتاری از متکلم که همان اثر سخن گفتن را دارا باشد (اظهار معانی درون و باطن) می شود آن را «کلام» نامید.

پس به فعل هر فاعلی که کشف از ضمیر او می کند و علم یا قدرت یا کمال او را نشان می دهد، می شود نام کلام گذاشت؛ جز این که دلالت الفاظ بر سرائر و