مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 296

اما حدیث نزول قرآن بر هفت حرف از نظر محتوایی از مشکل ترین احادیث وارد شده در باب های نزول می باشد؛ چراکه معنای آن روشن نیست و به همین جهت دانشمندان در معنای حدیث اختلاف فراوان دارند که این اختلاف در محتوا تا چهل قول می رسد.

افزون بر آن، این حدیث از نظر مضمون نیز متفاوت وارد شده است. در برخی از آنها نزول قرآن بر هفت قرائت و در برخی دیگر نزول قرآن بر هفت حرف آمده است. (1)

این روایات در صحاح شش گانه و بسیاری از مسانید آمده است که از جمله می توان به صحیح بخاری، صحیح مسلم، سنن ترمذی، سنن نسایی، سنن ابی داود، و مسند احمد بن حنبل و موطأ اشاره کرد.

یکی از مهم ترین منابعی که بیش از دیگران تلاش نموده آن روایات را جمع آورد، تفسیر جامع البیان از محمد بن جریر طبری (معروف به تفسیر طبری) است. ایشان حدود پانزده روایت در مقدمه تفسیر خود در این باره می آورد. (2)

همان طور که گفته شد احادیث «سبعه احرف» با دو مضمون هفت قرائت و هفت حرف آمده است.

از این احادیث برخی مانند سیوطی در الاتقان استفاده کرده اند که قرآن چند بار نازل شده است. (3) در هر صورت پیش از بررسی روایات، مهم ترین آنها نقل می شود.

الف) طبری از یونس و ابی کریب و آن دو از ابن شهاب و او نیز از ابن عباس نقل نموده است که رسول خدا (صلی الله علیه و آله) فرمود:

1- (1) . روایات آن اشاره می شود.
2- (2) . جامع البیان، ج1، ص9-15.
3- (3) . الاتقان، ج1، ص101.