مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 68

منظور این است که خداوند در هر آسمانی امر خود را-که حوادث مربوط به زمین است-به اهلش که فرشتگان ساکن در آن هستند، وحی می کند تا هر گروه از فرشتگان به گروه دیگر بدهند تا به زمین برسد. (1)

وحی به معنای خلق و ایجاد به دلیل و قرینه نیاز دارد و این معنا در لغت و عرف، متعارف نیست. (2)

دیدگاه دوم نیز چنین نقد می شود که در صورتی امر به معنای فرمان صحیح است که «اوحی الی کلّ سماء» باشد نه «فِی کُلِّ سَماءٍ» 3 در حالی که موجود مکلف باید در آسمان ها باشد تا به آنها فرمان داده شود و این نیز معلوم نیست. (3)

بر دیدگاه سوم نیز همین اشکال وارد است و ترتیب و تنظیم نیز با معنای وحی سازش ندارد و اساسی ترین اشکال بر دیدگاه آخر این که از سیاق آیات و ضمیر امرها استفاده می شود که سخن درباره حوادث آسمان است؛ نه زمین؛ بنابراین وحی می تواند به معنای القاء مطابق با معنای لغوی آن باشد و امر نیز به معنای ایجاد امور تکوینی مطابق آیه 53 سوره اعراف باشد؛ ازاین روی خداوند در هر آسمانی ایجاد امور تکوینی و آن چه که مورد نیاز بوده را القا کرده است.

3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی)

(وَ أَوْحی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبالِ بُیُوتاً...)؛ 5 و پروردگارت به زنبور

1- (1) . المیزان، ج17، ص367.
2- (2) . همان.
3- (4) . تفسیر کبیر، ج27، ص110.