- سخن ناشر 1
- کلیات 9
- مفهوم شناسی 15
- 1- وحی در لغت 15
- 2- وحی در اصطلاح 20
- واژگان مرتبط با وحی (ساختار معناشناسی وحی در قرآن) 24
- الف) قول 27
- 1- واژگان بیان کننده رابطه گفتاری وحی 27
- ب) کلام 28
- ج) قصّ و قصص 31
- د) نبأ 33
- ه) ندا 34
- اشاره 36
- 2- واژگان مبین بیرونی و غیر نفسانی بودن وحی 36
- الف) نزول 36
- ب) اتیان و ایتاء 37
- ج) مجیء 38
- د) القاء و تلقی 40
- الف) قرائت 43
- اشاره 43
- ب) تلاوت 43
- 3- واژگان دال بر نزول لفظی قرآن 43
- ج) ترتیل 44
- اشاره 49
- منکران وحی رسالی 50
- امکان وحی 50
- 1- مشرکان و مخالفان پیامبران الهی 50
- 2- عقل گرایان 51
- 3- تجربه گرایان 52
- 1- اثبات وجود روح 53
- اشاره 53
- 2- برهان فلسفی بر اثبات وجود روح 55
- اشاره 55
- الف) برهان استمرار 55
- ب) خودآگاهی انسان 56
- 3- شواهد علمی و تجربی 57
- الف) خواب های راستین 57
- ب) اسپری تیسم و ارتباط با ارواح 58
- ج) خواب های مغناطیسی (هیپنوتیسم) 59
- نقدی بر دیدگاه عقل گرایان 62
- منشأ انکار وحی 64
- اقسام وحی 65
- 1- وحی به زمین 66
- کاربردهای مختلف وحی در قرآن 66
- اشاره 66
- 2- وحی به آسمان (القای تکوینی) 67
- 3- وحی به زنبور عسل (الهام غریزی) 68
- 5- وحی به شیاطین یا القای وسوسه های شیطانی 69
- 4- وحی به فرشتگان 69
- 6- وحی به مادر موسی (الهام قلبی) 70
- 7- وحی به حواریون 71
- 9- وحی به معنای اشاره 72
- 10- وحی رسالی 73
- 1- سخن گفتن مستقیم با خدا 76
- اشاره 76
- اقسام وحی رسالی 76
- 3- ارسال فرشته 79
- وحی گفتاری و وحی افعالی 81
- 1- وحی گفتاری (زبانی) 81
- اشاره 81
- 2- وحی افعالی 82
- اشاره 85
- اسرارآمیز بودن 85
- وحی، علم حضوری و صیانت از خطا 86
- رابطه دوسویه (گفت وگو و ارتباط ماورای مادی بین دو ذات متفاوت) 86
- وحی و تعلیم و تعلّم 87
- وحی و دریافت قلبی 88
- خارج از اختیار بودن 89
- ساختار خاص وحی رسالی 90
- اشاره 90
- بررسی پیک وحی در ساختار وحی 91
- محتوای مختلف وحی 93
- متنوع بودن 96
- 2- عقل و خرد 97
- اشاره 97
- 1- حواس و تجربه 97
- منابع معرفت 97
- 3- تاریخ 98
- 4- فطرت (وجدان و شعور باطن) 98
- 6- وحی 99
- 5- کشف و شهود 99
- جایگاه رؤیا در زندگی انسان 102
- اشاره 102
- رؤیا و پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) 106
- تفاوت های رؤیای صادقه با وحی 112
- اشاره 115
- مفهوم شناسی 115
- زمینه ها 117
- 1- احساس گرایانه 118
- اشاره 118
- دیدگاه ها 118
- 2- ادراک و تجربه حسی 119
- 3- تجربه دینی امر فرا حسی 120
- 4- عرفان گرایی 121
- قرآن و تجربه دینی 125
- اشاره 125
- 1- نبوت، انتخاب و موهبت الهی 125
- تجربه عرفانی یا دینی (و تفاوت آن با وحی) 129
- اشاره 135
- وحی در اندیشه یهود 136
- اشاره 136
- 2- اقسام وحی و کلام الهی 138
- 1- واژه شناسی وحی 138
- 4- روح القدس 140
- 5- فرشته وحی 141
- 6- شرایط و حدود وحی و نبوت 142
- 7- نبوت زن 143
- حقیقت وحی از دیدگاه مسیحیت 145
- 1- کاتولیک (وحی و پیام) 145
- اشاره 145
- 2- پروتستان (وحی و فعل) 146
- عهد جدید یا کتاب های رسمی مسیحیت و وحی 148
- اشاره 148
- 2- وحیانی بودن عهد جدید 151
- اشاره 157
- سلامت وحی 158
- ب) قاعده لطف 159
- دلایل سلامت و خطاناپذیری وحی 159
- الف) وحی و علم حضوری 159
- 1- دلایل عقلی 159
- الف) آیات قرآن 161
- ب) روایات 163
- 3- دیدگاه های دانشمندان اسلامی 164
- شبهات سلامت وحی 166
- اشاره 166
- 1- داستان ورقه بن نوفل 166
- 2- افسانه غرانیق (آیات شیطانی) 173
- اشاره 190
- الهی بودن متن قرآن 192
- اشاره 197
- 1- دلایل 197
- اشاره 197
- الف) معجزه بودن قرآن و تحدی 197
- ب) امّی بودن پیامبر (صلی الله علیه و آله) 199
- ج) تفاوت سخنان پیامبر و قرآن 202
- 2- شواهد و قرینه ها 203
- الف) شواهد و مدعیات کلی 203
- یکم) دخالت نداشتن پیامبر در متن قرآن 203
- اشاره 203
- سوم) پیامبر مفسر قرآن، نه مصدر قرآن 208
- چهارم) اعتراف سخن سرایان عرب 209
- پنجم) سیره شخصی پیامبر (صلی الله علیه و آله) و قرآن 210
- هفتم) واژه قل 212
- دوم) عربی بودن 213
- اشاره 213
- یکم) اعجاز در فصاحت و بلاغت 213
- سوم) قرائت 215
- اشاره 220
- بررسی مصادر ادعایی وحی 220
- 1- اجمالی از شبهات عصر رسالت 221
- 2- شبهات خاورشناسان 223
- اشاره 223
- الف) منشأ قرآن؛ یهود، نصارا و دیگر ادیان 223
- ب) محمد، مصدر قرآن 233
- ج) نبوغ اجتماعی 242
- د) وحی، رهاورد صرع و جنون پیامبر 244
- اشاره 253
- فترت سه ساله در آغاز بعثت 253
- اشاره 255
- روایات فترت 255
- 2- روایاتی که مدت نزول قرآن را در مکه سیزده سال می دانند 261
- بررسی مدلول روایات 263
- 1- پیش از سوره ضحی 265
- اشاره 265
- 2- پیش از سوره کهف 268
- 3- سوره مدثر 271
- 4- در میان سوره مریم 273
- امکان انقطاع وحی 274
- اشاره 282
- انواع نزول 282
- 1- سوره فاتحه 291
- اشاره 291
- 2- آیه 113 سوره توبه 292
- 3- نزول قرآن بر یک یا هفت حرف 295
- اشاره 295
- احادیث «سبعه احرف» و جایگاه آن 295
- 1- تناقض روایات اهل سنت با شیعه 302
- 3- نبود دیدگاه واحد در میان اهل سنت در مفاد روایات 304
- رابطه قرائات و سبعه احرف 309
معنای پشت سر نیست؛ بلکه یعنی خارج از چیزی که بر آن چیز احاطه دارد. همان طور که در قرآن آمده است: ( وَ اللّهُ مِنْ وَرائِهِمْ مُحِیطٌ ). (1) و (2)
اما این صوت چگونه بوده است، برخی ایجاد آن را از طریق امواجی دانسته اند که خداوند در فضا ایجاد می کند؛ بی آن که کسی او را مشاهده کند؛ چراکه او دیدنی نیست. (3)
علامه طباطبایی وحی در خواب را از این قسم می داند: «ومن هذا الباب ما اوحی الی الانبیاء فی مناماتهم»؛ از این قسم است آن چه که به انبیا در خواب هایشان وحی می شد. (4)
3- ارسال فرشته
سومین قسم وحی، با واسطه فرشته و پیک است: ( أَوْ یُرْسِلَ رَسُولاً ). منظور از رسول، جبرئیل (فرشته وحی) است که بین خدا و رسول واسطه می شود: ( فَیُوحِیَ بِإِذْنِهِ ما یَشاءُ ) فرشته وحی به فرمان خداوند آن چه را خداوند سبحان بخواهد وحی می کند.
جبرئیل در آیه ای دیگر چنین معرفی شده است: ( قُلْ مَنْ کانَ عَدُوًّا لِجِبْرِیلَ فَإِنَّهُ نَزَّلَهُ عَلی قَلْبِکَ بِإِذْنِ اللّهِ...) ؛ 5 بگو ای رسول! کسی که دشمن جبرئیل است (دشمن خداست) چراکه جبرئیل قرآن را به اذن پروردگار بر قلب تو نازل می کند.
نتیجه این که مبدأ وحی در اصل خداوند است؛ ولی به اذن خداوند، جبرئیل واسطه شده و وحی را بر پیامبر نازل می کند.
1- (1) . بروج، آیه20.
2- (2) . المیزان، ج18، ص74.
3- (3) . تفسیر نمونه، ج20، ص486.
4- (4) . همان.