مسئله وحی و پاسخ به شبهات آن صفحه 87

حسی و عقلی وجود دارد. بنابراین ادراکات حسی و عقلی خطاپذیرند؛ چون از سنخ مفاهیم اند؛ اما چون ادراکات حضوری از قبیل مفاهیم نیستند از خطا محفوظ و در امان می مانند. در دریافت وحی، چون پیامبر با مفاهیم سر و کار ندارد هیچ گاه دچار خطا نمی شود. (1)

نتیجه این که در وحی از دو جهت خطا نیست:

-علم حضوری است؛

-از سنخ مفاهیم عقلی و حسی نیست.

وحی و تعلیم و تعلّم

وحی الهی به پیامبران از نوع علم حصولی نیست؛ بلکه از سنخ معارفی است که تنها ویژه آنان است و برای دیگران قابل تحصیل، تعلیم و انتقال به غیر نیست؛ بلکه انبیاء الهی در درون خود از جانب خداوند چیزی را می یابند که هیچ ربطی به استنباط شخصی آنان ندارد؛ بلکه همراه با یک علم وجدانی و بدیهی است که نشان می دهد خداوند متعال آن را در قلب پیامبر القا کرده است. (2)

اقبال می نویسد: «[وحی یک تجربه باطنی است] از آن جا که صفت تجربه باطنی این است که بی واسطه و مستقیم آزموده شود، روشن است که نمی توان آن را به دیگری انتقال داد».

تفسیر و تعبیری که مرد باطنی یا پیامبر به محتوای خودآگاهی دینی خویش می دهد شاید به صورت جمله هایی به دیگران انتقال داده شود؛ ولی خود محتوا قابل انتقال نیست. انتقال ناپذیر بودن تجربه باطنی از این جهت است که وحی از