انسان شناسی صفحه 120

نیاز ذاتی انسان، از نوع نیازهای غریزی در بعد حیوانی و نیازهای علمی نیست؛ زیرا این گونه نیازها، با ابزار مادّی، وسایل طبیعی و تلاش فکری، تجربی و عقلی قابل دسترسی است. گرسنه با تهیّه غذای طبیعی سیر می شود و در شعاع دوست یابی، ابراز عواطف و محبّت می کند و در پرتو تعقّل، تفّکر و فعّالیّت تجربی به معرفت فلسفی و علمی می رسد.

لیکن با این همه، باز آنچه ذات انسانی در طلبش هست همچنان باقی است؛ زیرا خواسته راستین و اصلی انسان، به وصال معبود مطلق رسیدن، در جوار او آرام گرفتن، جاودانه ماندن به جمال و زیبایی حق نگریستن است. در یک کلمه، آرزوی ذاتی انسان، پیوند خوردن به علم، قدرت، محبّت، جمال و حیات مطلق است.

ای انسان! به ذات و نحوه آفرینش انسانی خود بنگر؛ تو طالب علم، قدرت، حیات، ابتهاج و سرور نامحدود و خواهان تجلّی کمال مطلّق هستی؛ پس، با دقت بنگر که در دایرۀ هستی دنیا و آنچه در آن هست به هیچ کدام از این خواسته ها نمی رسی؛ زیرا دنیا ظرفی محدود و آنچه از آن به دست می آوری اندک است. بنابراین، خویشتن خویش از آن آزاد ساز و به جانب هستی مطلق پر بکش. و تو این آزادی را به دست نمی آوری، مگر این که در دایرۀ عبودیّت حق گام نهی؛ چنان که آزاد مرد جهان، امیر مؤمنان علی بن ابی طالب علیه السلام فرمود:

«مَنْ قام بشرائط العبودیّهِ أُهلَّ للعتق(1) ؛

آن کسی که به شرایط بندگی تن دهد، سزاوار آزادی است.»

در بُعد اراده، اختیار و عمل، بنده بودن رهایی از هرگونه قید غریزی، استعدادی، دنیوی و طبیعی و به خدمت گرفتن آن ها در پیوند خوردن به حیات، جمال، قدرت و حبّ معبود مطلق است.

آیا انسان های آزادتری از انبیاء عظام، اوصیاء آنان و پیروان راستینشان سراغ داریم؟ حضرت ابراهیم علیه السلام آزاد از قیود و شرایط نمرودی، بت می شکند و فریاد می کند که«إِنِّی وَجَّهْتُ وَجْهِیَ لِلَّذِی فَطَرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ حَنِیفاً وَ ما أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ 2 ؛

من روی بندگی و پرستش خود را به سوی کسی آوردم که آسمان ها و زمین را آفرید من در ایمان و عبادت و توحید خود خالصم و از مشرکان نیستم.»