انسان شناسی صفحه 127

این که از زیر بار تکلیف خارج شوند، آن را به نحوی که با شهوات دنیوی در تضاد نباشد، به جای می آورند. و اندک افرادی هستند که با حکمت عبادت آشنایند و با معرفت، خدا را بندگی می کنند.

عبادت چیست؟ چرا ادیان الهی ما را به بندگی محض و خالص خدا فرا می خوانند؟ عبادت، کدام خلاء وجودی انسان را پر می کند؟ در واقع، عبادت پاسخگوی کدام نیاز بشریست؟ و بر فرض نیاز به عبادت، آیا این نیازمندی نسبی و عرضی است یا مطلق و ذاتی؟

برای پاسخ به سؤال های ذکر شده، به بحث از مفهوم عبادت، عبادت در نظام آفرینش، و هماهنگی عبادت با وابستگی ذاتی انسان، و عبادت در ابعاد نفس، خواهیم نشست و در خاتمه اخلاص در عبادات را متذکّر خواهیم شد. ان شاء الله

مفهوم عبادت

عبادت، بندگی خدا کردن، به اطاعت محض او در آمدن است.

در این تعریف، چند نکته نهفته است:

1 - وابستگی به خدا.

2 - خداوند عزّوجلّ را ستودن و به فرمان او درآمدن.

3 - اظهار نیاز و استمداد از سوی عبد و اقرار ایمانی و عملی به نقص وجودی در برابر ذات کامل خداوند.

4 - خدای متعال را حاکم و مالک بر خود و شؤون خود در مرتبه بندگی دانستن.

5 - خواستن کمال معبود، در مرتبه وحدّ وابستگی به او.

6 - حاضر دانستن خداوند و توجّه به او.

چنانچه عبادت، امری اعتباری و قراردادی باشد، نکات فوق جنبه صوری و عرضی خواهد داشت، و به محض برآمدن خواسته و یا نفی قرارداد، منتفی خواهد شد. و چنانچه عبادت، قراردادی و اعتباری نباشد؛ بل بر واقعیّت ثابت و غیر قابل نقضی استوار باشد، به لحاظ وجود دائمی و همیشگی آن واقعیّت، نکات فوق، اموری حقیقی خواهند بود.