انسان شناسی صفحه 129

به بیان علامّه بزرگوار، طباطبایی - رحمه الله علیه - معنای آیه این است که:

«عبودیّت و مقام بندگی را در همه شؤون زندگی خود، برای خدا اظهار و آشکار کن؛ البته در شعاع پیروی کردن به آنچه حکم کرده است. و عبودیّت کامل و تام، در حالی است که تو، دینت را برای خدا خالص کرده باشی؛ به این معنا که غیر او را اطاعت و پیروی نکنی.»(1)

عبادت در نظام آفرینش

عبادت در نظام آفرینش؛ دارای دو روی است که یک روی آن نظام تکوین و روی دیگرش نظام تشریع است. و در هر دو نظام، از یک اصل پیروی می کنند و آن وابستگی به ذات خالق متعال است؛ لیکن، وابستگی در نظام تکوین، جبری بوده و در نظام تشریع، ارادی و اختیاری می باشد.

برای تبیین عبادت در نظام آفرینش، به توضیح کلمه وابستگی اشاره می کنیم: وابستگی نظام تکوین و تشریع به خدای متعال، وابستگی وجودی است که همراه با ظهور، واقعیّت و کمال است. ذات وابستگی یک موجود به خدا، ذات ظهور یافتن و پیدایش او و خواست ذاتی و واقعی اش، ادامه وابستگی به خدای متعال برای باقی ماندن و رسیدن به خواسته های خویش است.

در نظام تکوین، ادامه این وابستگی جبری است و امّا در نظام تشریع، ظهور وجود انسانی، الهی و پدید آوردن کمال های معنوی و فضایل انسانی، ارادی است.

قرآن مجید، درباره کلّ نظام آفرینش و وابستگی آن به خدای بزرگ، می فرماید:

«إِنْ کُلُّ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلاّ آتِی الرَّحْمنِ عَبْداً2 ؛

تمام کسانی که در آسمانها و زمین هستند، بندۀ اویند.»

عبادت تکوینی هر موجودی در آسمان و زمین، همان وابستگی خالص و ظهور فعلی مملوکیّت او به نحو جبری است. به همین جهت، تسلیم محض هستند:

«... لَهُ أَسْلَمَ مَنْ فِی السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ کَرْهاً وَ إِلَیْهِ یُرْجَعُونَ 3 ؛