- سخن ناشر 1
- اشاره 3
- کیفیت هستی گرایی انسان 4
- ادیان الهی و دعوت به هستی برتر 7
- هستی انسان 9
- هدف زندگی 13
- دیدن رشته بین دو هستی 15
- هستی پنداری 20
- اشاره 25
- مفهوم ادراک 26
- اقسام ادراکات 27
- جایگاه اندیشه در نفس 29
- ارزش عقلی ادراک و تفکر 30
- ارزش اخلاقی ادراکات 31
- احساس و خیال 32
- ادراک عقلی 36
- وصف عقل در روایات 38
- رابطۀ دین و عقل 39
- اشاره 41
- جهت دادن به زیباگرایی 42
- معیار زیبایی 45
- زیباگرایی حسّی 46
- دعا و پرستش حق، مظهر زیبایی انسان 51
- زیبایی و اخلاق 53
- اشاره 56
- مفهوم لذّت 57
- اقسام لذّت بر اساس مراتب نفس 58
- ارزش اخلاقی منفی لذّات حیوانی 60
- ارزش اخلاقی مثبت در لذّات حیوانی 64
- لذت در مرتبۀ انسانی 65
- لذّت انسانی از دنیا 66
- لذّت از تعقّل در خود 68
- لذّت از کسب دانش و آگاهی 69
- توضیح بیشتر 70
- توضیح مطلب 71
- لذّت از خدمت به دیگران 71
- لذّت از پرستش و یاد خدا 72
- اشاره 75
- مفهوم محبّت 76
- شناخت خدا از طریق فطرت حبّ 78
- دوستی انسان با خود 79
- دوست داشتن غیر خود 81
- حبّ اهل بیت علیه السلام 86
- حبّ اللّه 88
- نشانۀ محبت خدا 90
- اشاره 92
- عشق چیست و عاشق کیست ؟ 94
- معشوق انسان کیست ؟ 95
- اخلاق و عشق 98
- عشق حسی و خیال 100
- عشق عرفانی 106
- اشاره 107
- زاویه ها 108
- تفسیر مفهوم حریّت 109
- تفسیر دوم 110
- توضیح این که: 111
- آزادی استعدادی و غریزی 112
- آزادی انسانی 119
- واقعیّت آزادی در دنیای معاصر 122
- اشاره 125
- مفهوم عبادت 127
- عبادت در نظام آفرینش 129
- هماهنگی عبادت با وابستگی ذاتی انسان 131
- عبادت و کمال انسانی 133
- ه 133
- الف 133
- عبادت و اخلاص 139
- مُناجاتُ الْمُطیعینَ لِلّه 140
- و من کتاب له علیه السلام 141
- اشاره 143
- الف 145
- ازدواج و فطرت 145
- کیفیّت ازدواج 146
- الف 146
- ماهیّت ازدواج 151
- جلوگیری از برخی ازدواجها 152
- دعا قبل از ازدواج 152
- ازدواج و حفظ مقام انسانی 154
- ازدواج و ارضاء جنسی 157
- ازدواج موقّت و ارضاء جنسی 159
- دنیای جدید و ازدواج 161
- اشاره 163
- سعادت چیست ؟ 164
- سعادت در دنیای علم و صنعت 166
- سعادت و فطرت 168
- راه سعادت 169
- شقاوت 173
- عامل بازدارنده از سعادت 175
بنابراین، در حقیقت خروج از عبودیّت خدای متعال و هوی را خدا قرار دادن، خروج از انسانیّت و ورود به بهیمیّت است.
وَ لو کانوا کذلک لَخرجُوا مِن حدود الاِنسانیّه الی حدّ البهیمیّهِ فکانوا کما و صف فی مُحکَم کتابِهِ (1) «إِنْ هُمْ إِلاّ کَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِیلاً2 ؛
و اگر چنین شوند (عبادت، حمد، ستایش و شکر خدا را بجا نیاورند) از حدود انسانیّت به حد بهیمیّت (چارپایان) روی می آورند و آن گونه گردند که خداوند در کتاب محکم و استوار خود (قرآن) وصف فرموده است: (بندگان هوای نفس) جز مانند چارپایان نیستند؛ بل، گمراه ترند.»
با توجّه به مطالب فوق، چند نکته در قلمرو عبادت روشن می شود:
الف
عبادت، حرکتی هماهنگ با وابستگی ذاتی انسان به خداست.
ب
عبادت، پاسخگویی به نداء فضیلت طلبی انسان است.
ج
عبادت، به اصلاح در آوردن خواسته های غریزی و استعدادی و رهایی از قیود حیوانی و طبیعی است، و در واقع خروج از حیوانیّت و داخل شدن در انسانیّت (خدا محورانه) است.
د
عبادت، تسلیم شدن و وابستگی تشریعی و ارادی در دو بُعد اندیشه و عمل به خدای متعال است.
ه
عبادت، تجلّی و ظهور فعلی وابستگی وجودی به خدا در بُعد تشریع و اراده است.
عبادت و کمال انسانی
هر موجودی به طور غریزی و فطری در جستجوی کمال خاص خویش است. و دقیقاً کمال خاص یک موجود، بالاترین مرتبه هستی اوست.
انسان بر اساس این قانون، کمال خاص خود را طلب می کند و به عنوان انسان، کمال انسانی را خواهان است.
کمال انسانی، واقعیّتی است که تمام استعدادها را جهت ظهور فعلی اش به کمک می طلبد.
1- (1) دُعای اول صحیفه سجادیه.