انسان شناسی صفحه 175

«مِنْ عَلاماتِ الشَّقاءِ ألاساءَهُ إلَی الْأخْیارِ(1) ؛

از نشانه های شقاوت، سوء ادب و بدرفتاری با افراد خیّر و نیکوکار است.»

عامل بازدارنده از سعادت

بیان شد که حرکت انسان به جانب سعادت، حرکتی علمی و ادراکی است، امّا هر حرکت و تحوّل ادراکی، آدمی را به سعادت نمی رساند. به حرکت انسانِ متجدد مآب بنگرید، او حرکتی سریع در ادراک حسّی و خیالی دارد و توانسته است با تفکّرات احساسی و خیالی خود به دنیای صنعت و پر از تجمّل قدم بگذارد، امّا به مقام سعادت به معنای خاص انسانی، الهی نایل نشده است. چنانکه مشاهده می کنیم، امور و شؤون جوامع و اجتماعات بر محور مادیت و دنیا طلبیِ صرف می چرخد، جز برخی که اندک رنگی از معنویت به خود گرفته اند. بنابراین، حاکمیت صفاتِ ناپسند و سوء خلق بر اجتماع احساسگرا امری واضح و آشکار است.

ما علامت سعادت را - که حسن خلق دینی و مکارم اخلاق می باشد - در جوامع بشری و در انسانها [جز افراد بسیار کمی] مشاهده نمی کنیم، پس جوامع غربی و شرقی دلیل و برهان واضح بر این مطلب هستند که حرکت تجربی و احساسی و خیالی و تفکّرات در این محدوده، قادر نیست انسان را به رشد وجودی و سعادت برساند؛ هر چند دنیای آباد و پر از تجمّل ساخته است.

بنابراین، با توجه به حقیقت انسانی و روح الهی او حرکت ادراکی خاصی لازم است تا وی را به سعادت واقعی نایل گرداند و آن، ادراک عقلی و تفکر عقلانی می باشد که خاص مرتبۀ عالی نفس انسان است.

حال، به این نکته می توان واقف شد که عامل اصلی بازدارندۀ انسان از نیل به سعادت که سرمنشأ عوامل دیگر نیز می تواند باشد، حرکت در ادراکات حسی، خیالی، وهمی و تفکر در محدودۀ آنها بدون بهره گیری از عقل و دین است. ادراک حسّی، انسان را در مادیت و ظواهر طبیعت نگاه می دارد و ادراک خیالی و وهمی راهی به حقیقت ندارد و در حدّ گمان، شخص را

به پیش می برد؛ پس، ادراک حسّی و خیالی و هستی ادراکی و عقایدی که جهان غرب یا شرق بر این اساس به انسان می دهند، او را به مقصود نمی رساند. و چون مطابقت با واقع