انسان شناسی صفحه 20

ثمره ای است، زیرا چنین طاعتی خروج از مسیر هستی و حقّ است.

قرآن از زیان چنین طاعتی پرده برداشته، می فرماید:

«یَوْمَ تُقَلَّبُ وُجُوهُهُمْ فِی النّارِ یَقُولُونَ یا لَیْتَنا أَطَعْنَا اللّهَ وَ أَطَعْنَا الرَّسُولاَ( 66) وَ قالُوا رَبَّنا إِنّا أَطَعْنا سادَتَنا وَ کُبَراءَنا فَأَضَلُّونَا السَّبِیلاَ( 76) رَبَّنا آتِهِمْ ضِعْفَیْنِ مِنَ الْعَذابِ وَ الْعَنْهُمْ لَعْناً کَبِیراً1 ؛

در آن روز که صورتهای آنها در آتش (دوزخ) دگرگون خواهد شد (از کار خود پشیمان می شوند و) می گویند: ای کاش خدا و پیامبر را اطاعت کرده بودیم و گفتند: پروردگارا براستی ما از بزرگان و پیشوایان (فاسد) خود پیروی کردیم پس ما را به راه ضلالت و گمراهی کشاندند. تو ای خدا عذاب آنان را سخت و مضاعف ساز و به لعن و غضب شدید گرفتارشان گردان.»

«وَ إِنْ تُطِعْ أَکْثَرَ مَنْ فِی الْأَرْضِ یُضِلُّوکَ عَنْ سَبِیلِ اللّهِ إِنْ یَتَّبِعُونَ إِلاَّ الظَّنَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاّ یَخْرُصُونَ 2 ؛

و اگر اکثر کسانی را که در روی زمین هستند اطاعت کنی تو را از راه خدا گمراه می کنند، آنها تنها از گمان پیروی می کنند.»

در این آیه علّت پیروی نکردن از غیر خدا را چنین بیان کرده که آنان از ظنّ و گمان پیروی می کنند. و اشخاصی که بر اساس گمان و خیالات واهی خویش سخن می گویند.

مطالبشان مطابق با واقع نیست لذا فرمود: «إِنْ هُمْ إِلاّ یَخْرُصُونَ» اینان جز گزاف و تخمین و بی ربطگویی چیزی ندارند. اطاعت از اینان پیوند با پندارها و گمانهایی است که ثمره ای جز فنا در مادّیت و دور شدن از خدا ندارد.

هستی پنداری

آنهایی که وجودی غیر از وجود خدای متعال را محور زندگی و حیات دنیوی قرار داده اند افرادی هستند که در پندارهای بافته نفس خویش فرو رفته اند. موجود محدود، ناقص و وابسته را به جای نامحدود، کامل و مستقل مطلق نشانده اند. و چنین گمان می برند که در شعاع بافته های ذهنی خویش ره به سعادت خواهند برد و خواسته های نامتناهی نفس