انسان شناسی صفحه 36

که در فقر و بی فرهنگی می سوزند، نجات دهند و قصدِ تثبیتِ موقعیتِ سیاسی و اجتماعیِ خود در نزد جانیان جامعه را نداشته باشند. در این صورت، به کارگیری آن علوم، با ارزشی مثبت خواهد داشت.

در نظام اسلامی از دانشمندان و پژوهشگران علوم تجربی انتظار می رود که در تحصیل دانش تجربی و به کارگیری آن، خشنودی خدا و خدمت به بندگان او را مورد نظر داشته باشند.

انتظار اسلام و جامعۀ اسلامی از دانشگاه اینست که افرادی متعهد و مسؤول و انسان دوست تربیت کند تا علوم خویش را در خدمت انسان و انسانیت قرار دهند؛ که دانشمند فیزیک، یا شیمی، با یک دانشجو در علوم تجربی قبل از این که یک فیزیکدان یا شیمیدان یا پزشک و... باشد، یک انسان است و باید متخلّق به اخلاق الهی باشد.

خلاصه این که علوم تجربی که در پرتو ادراکِ حسّی و خیالی و تفکّرِ در آنها به دست می آید آن گاه که در خدمت دین (خداشناسی، معادشناسی و...) و رشد انسانی در آید از ارزش اخلاقی مثبت برخوردار خواهد شد. در صورتی که عامل انحراف و گمراهی واقع شود، ارزش اخلاقی منفی پیدا خواهد کرد. و لذا دانشمندانی مورد وثوق و اعتماد هستند که از عقل و دین در جهت دادن به علوم خود کمک بگیرند.

امام علی علیه السلام فرمود:

«... وَ الْمَوْثُوقُ بِهِ صاحِبُ الْعَقْلِ وَ الْدِّینِ (1) ؛ صاحب عقل و دین مورد اعتماد و اطمینان است.»

ادراک عقلی

انسان از نیرو و قوۀ دیگری نیز برخوردار است که گاه به تجزیه و تحلیل و بررسی مسائل می پردازد که حواس پنجگانه از درک آن عاجزند، مانند: شناخت هستی، شناخت توحید، معاد و... و گاهی به درک کلیات نایل می شود، مانند: تصور انسان، جهان، حیوان، جماد و... و گاهی نیز جداکنندۀ حق از باطل، خوب از بد و بیان کنندۀ معیارهای کلّی حق و باطل و خوبی و بدی می شود، مانند حُسن و خوبی عدالت و قُبح و زشتی ظلم.

از چنین نیرو و قوه ای که به درک مسائل غیر محسوس، کلیات و حق و باطل نایل