انسان شناسی صفحه 39

صلاح هر کاری به سبب عقل و در پرتو عقل است.»

امام صادق علیه السلام فرمود:

«دَعامَهُ الْإنْسانَ الْعَقْلُ (1) ؛

اساس [ رشد و کمال] انسان به عقل است.»

حضرت علی علیه السلام فرمود:

«وَ الْعَقْلُ الْکامِلُ قاهِرُ الْطَبْعِ السَّوء(2) ؛

عقل کامل، خصلت بد را نابود کرده، از بین می برد.»

رابطۀ دین و عقل

رابطۀ دین و عقل، رابطه ای اعتباری نبوده بلکه رابطه ای حقیقی با هم داشته و لازم و ملزوم یکدیگرند، آن جا که دین وجود دارد، عقل هست و آن جا که عقل هست دین وجود دارد. این یک قرار داد نیست، بلکه خداوند، نفس را به گونه ای آفریده که در مرتبۀ عالی وجودی اش (مرتبۀ روح انسانی و عقل) ناگزیر از پذیرش دین است و این مرتبه ظرف فهم و درک اخلاق و دین است.

رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و سلم فرمود:

«قِوامُ الْمَرءِ عَقْلُهُ وَ لا دِیَنَ لِمَنْ لا عَقْلَ لَهُ (3) ؛

قوام و پایداری مرد به عقل اوست و دین ندارد کسی که عقل ندارد.»

امام علی علیه السلام فرمود:

«أصْلُ الْإنْسانِ لُبُّهُ وَ عقْلُهُ دینُهُ (4) ؛

اساس انسان عقل او و عقلش دین او می باشد.»

قرآن مجید آنانی را که کفر می ورزند و دین را به بازی می گیرند، بی عقل خوانده است.

«وَ مَثَلُ الَّذِینَ کَفَرُوا کَمَثَلِ الَّذِی یَنْعِقُ بِما لا یَسْمَعُ إِلاّ دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُکْمٌ عُمْیٌ فَهُمْ لا یَعْقِلُونَ 5 ؛

«وَ إِذا نادَیْتُمْ إِلَی الصَّلاهِ اتَّخَذُوها هُزُواً وَ لَعِباً ذلِکَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا یَعْقِلُونَ 6 ؛

و هنگامی که آنها را به سوی نماز فرا خوانید، آنان نماز را به تمسخر و بازی گیرند این، بدان جهت است که آنان مردمی ناآگاهند و تعقّل نمی کنند.»

1- (1) بحار، ج 1، ص 90، روایت 17، طبع تهران.
2- (2) بحار، ج 78، ص 6، طبع تهران.
3- (3) بحار، ج 1، ص 94، روایت 29.
4- (4) بحار، ج 1، ص 82، روایت 2، طبع تهران.