انسان شناسی صفحه 52

خدایا تو سزاوار وصف زیبا هستی.»

زیبایی طبیعت در لطافت گل و بوی عطر آن و در منظرۀ زیبای دشت و کوه و جنگل و چشمه های جوشان آن از دل سنگلاخها و صخره ها و... ظاهر می گردد و هر بیننده ای را به خود جلب کرده، او را به شگفت وا می دارد.

امّا انسان، این زیباترین زیباها و این روح خدا در طبیعت، هر پدیده ای را در برابر زیبایی خویش خاضع می گرداند؛ تا به جهان هستی بفهماند که به خاطر او آفریده شده است.

واضح است که آنچه زیبای ظاهری در بر دارد، مصداقی از زیبایی طبیعت است. زیبایی روح انسانی، در چشمهای بادامی و ابروهای کمانی و... نیست؛ این نوع زیبایی و جمال، ظاهری از طبیعت است. ظهور جمال انسانی در کلام و بیان اوست؛ در اندیشه و رفتار اوست؛ زیبایی انسان در حسن خلق و مکارم اخلاق ظاهر می گردد؛ آن گاه که با کلام و رفتارش، قلب رمندۀ انسانی را به کف می آورد؛ هنگامی که دست نوازش بر سر یتیمی می کشد و عسل و نان و در دهان او می گذارد؛ آن گاه که گرسنه ای را سیر کرده، برهنه ای را می پوشاند؛ وقتی که در برابر حق خاضع می شود و به راز و نیاز با او می پردازد و از کارهای زشت گذشتۀ خود پشیمان شده، در برابر معبود خویش اشک می ریزد و زمزمه می کند:

«إلهی کیف أدعوک و أنا أنا و کیف أقطَعُ رجائی منکَ و أنت أنت...(1) ؛

معبودم! چگونه تو را بخوانم و حال این که من موجودی در نهایت فقر ذاتی هستم و چگونه می توانم از تو قطع امید کنم و حال این که تو در اوج بی نیاز مطلق بوده و به بنده ات رحیم و مهربانی...»

در این مواقع است که انسان زیباییهای روح خود را ظاهر می کند؛ نیایش در دل شب و انجام فرایض و عبادات به معنای عامش مظهر جمال انسانی هستند و ظهور حسن و زیبایی انسان در اینست که با ثنا و حمد خدا به لقای او نایل گردد. اگر لقای خدا محلّ ظهور زیباییهای انسانی است، روح انسانی مظهر جمال خداوندی است. به بیان زیبای علاّمه طباطبایی: «حقیقت ثنا همین است که معلول، جمال علّت را دارا می شود و به صفات نیکوی الهی آراسته می گردد.»

انسان در مقام ثنا زمینۀ افزایش شعاع روحش را آماده می کند و با اتّصاف به مکارم