انسان شناسی صفحه 53

اخلاق به حق متّصل شده و زیباتر می گردد. بر اساس همین بیان - که روح انسانی مظهر جمال خداوندی، و مظهر زیبایی انسان، ثنای خدای متعال و مکارم اخلاق می باشد - انسان صالح و پاک، حرکتش، سخنش، اندیشه اش، عملش و... زیباست؛ امّا زیبا از دید عقل و شرع، نه از دید شهوت و بعد حیوانی.

زیبایی و اخلاق

بر اساس معیاری که برای زیبایی بیان شد، اینک می توانیم با اخلاق زیبا آشنا شویم.

هر اخلاقی زیبا نیست؛ اخلاقی زیباست که در جهت اصل وجود بوده و زمینه ساز رشد وجودی باشد. زیبایی، خاصّ وجود است، پس، آنچه انسان را به مبدأ وجود نزدیک کند و شرط افزایش ظرف وجود او باشد، زیباست.

زشتی، خاصّ عدم است. پس، آنچه انسان را از مبدأ هستی دور کند و شرط نقص وجودی او شود و ظرف وجود او را محدودتر سازد، زشت است.

خداوند متعال زیبایی و زشتی اخلاق را به نفس انسان الهام کرده و آنچه را برای نفس زیباست، تقوا و آنچه را برای نفس زشت است، فجور نامیده است:

«وَ نَفْسٍ وَ ما سَوّاها فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها1».

قسم به نفس و آن که آن را نیکو بیافرید و فجور تقوا را به آن الهام فرمود.»

به عقیدۀ امامیه مسألۀ حسن و قبح عقلی - که محور اخلاق زیبا و زشت است - بر اساس الهام الهی می باشد. آنچه عدل است نیکو، و آنچه ظلم است زشت است. نیکویی و زیبایی عدل بدان جهت است که ما را به مبدأ وجود نزدیک می کند و زمینۀ کمال وجودی ما را فراهم می آورد.

پس، تمام صفاتی که روح انسانی طلب آنهاست و فضایل نامیده می شوند، زیبا و نیک هستند؛ زیرا انسان را به خدا اتّصال می دهند.

امام صادق علیه السلام فرمود:

«خدای عزّ و جلّ پیامبرانش را به مکارم اخلاق اختصاص داد. خود را بیازمایید؛ اگر مکارم اخلاق در وجود شما بود، خدا را سپاس گویید و بدانید که بودن آن در شما خیر است و اگر در