انسان شناسی صفحه 55

است، و از هر شرّی که از آن پرهیز می شود، کسی از او ایمن نیست(1).»

البتّه افرادی که به مرتبۀ حیوانی تنزل یافته اند صفات و افعال خویش را زیبا و نیکو می بینند و لذا به تکرار اعمال خویش ادامه می دهند. قرآن کریم می فرماید: و شیطان است که اعمالشان را در نظرشان زیبا جلوه داد(2):

«فَلَوْ لا إِذْ جاءَهُمْ بَأْسُنا تَضَرَّعُوا وَ لکِنْ قَسَتْ قُلُوبُهُمْ وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ ما کانُوا یَعْمَلُونَ 3 ؛

پس چرا آن هنگام که عذاب ما به آنان رسید تضرّع نکردند و لکن دلهای آنان قساوت پیدا کرد.

و کاری را که می کردند، شیطان در نظرشان زینت داد. (آن را زیبا می دیدند).»

در خاتمه این فصل به طور خلاصه می گوییم: فطرت زیباگرایی انسان باید در جهت فطرت توحیدی و کمال جویی او قرار گرفته و معیارش انسانی باشد؛ آن چیزی را زیبا ببیند که تأمین کنندۀ خواستۀ انسانی و در مسیر کمال و اصل وجودی است. زیباییهای حسّی و نیز معنوی باید دریچه ای به سوی آن زیبای مطلوب باشد.

دیگر این که حُسن خلق و مکارم اخلاق زمینه ساز رساندن انسان به آن زیبایی است که مطلوب حقیقی و هدف اعلای انسان می باشد، و آن یافتن فاعل زیبایی (خدای متعال) است؛ یافتن جمال حق و اتّصال انسان به حسن و کمال مطلق.

در دنیا، زیبایی انسان در اعمال، سخنان و اندیشه های انبیا، رسولان الهی، ائمۀ اطهار علیها السلام و اولیای خدا مجسّم شده و در آخرت به صورت بهشت، رضوان، حور و غلمان و تجلّی نور بر مؤمنین ظاهر می شود. ظهور جمال الهی در قلوب نیز بر اساس استعداد خاص و مرتبۀ تزکیۀ آنهاست.