انسان شناسی صفحه 60

1

ارزش اخلاقی منفی لذّات حیوانی

دنیای به اصطلاح متمدّن در تلاش شبانه روزی اش می کوشد تا وسائل آسایش بشر را فراهم آورده و او را از لذّات مادّی و شهوی بهره مند گرداند. برای لذّت چشم، به زینت شهرها، قیافه ها، لباسها و... پرداخته؛ برای لذت گوش به انواع موسیقی ها متوسل شده؛ و جهت لذّت ذائقه به تهیۀ انواع خوراکیها و نوشیدنیهای مطبوع و گوارا پرداخته و برای لذّت خیال به اشعار عاشقانه، حماسه ای، رمّان، داستانهای مختلف و... روی آورده است. بطور کلّی، جهان متمدن و رو به رشد از هیچ تلاشی در جهت رساندن انسان به لذّات گوناگون مادّی و شهوی دریغ نکرده است. از دیدگاه اخلاقی این تلاش همه جانبه چه ارزشی دارد؟

نمی خواهیم جهان رو به رشد را مورد اعتراض و انتقاد قرار دهیم که برای لذّت جویی انسان چرا چنین گامهایی را برداشته است، زیرا حق طبیعی هر انسان است که از طبیعت، و از صدای خوش و نیز خوراکیهای لذیذ... لذّت ببرد. و تلاش او در حصول این لذّات هم مورد اعتراض و انتقاد نیست؛ امّا از آن جائی که انسانیم، و با استفاده از نیروی عقل مان باید رفتاری بر اساس ضوابط و شأن حقیقت داشته باشیم. و به خود حق می دهیم که به تحلیل ارزش عقلی و اخلاقی این گونه تلاشها در جوامع بشری بپردازیم.

دنیای به اصطلاح مترقی و رشد یافته اشتباه بزرگی که مرتکب شده، این است که به بعد طبیعی و مادی و حیوانی انسان نظر دوخته، و نسبت به ابعاد دیگر کور است؛ آن چنان که عشق و زیبائی را در بعد مادّی محصور کرده، لذّات را نیز که محصول عشق و زیبائی است در انحصار مرتبۀ حیوانی و شهوی نفس قرار داده و همین اشتباه فاجعه ای بزرگ در نفی ارزشهای انسانی پدید آورده که مردم در غرب و شرق کشورهای تابع این دو بلوک شاهد آن هستند.

این دیدگاه موجب شده که عفّت، حیا، غیرت و حفظ ناموس از نامحرمان جامعه برداشته شود و نظر به نوامیس دیگران و لذّت جویی های شهوانی از هر طریق ممکن چهرۀ عادی به خود بگیرد و جامعه در برابر آن کاملاً بی تفاوت باشد. و این دیدگاه تا آن جا بر اندیشه ها و نفوس مردم مسلّط گشته که جدایی از آن و دیدی جز آن داشتن، نوعی از خود بیگانگی محسوب می شود و ایده ای جز آن، ارتجاعی جلوه می کند.

تبلیغات دامنه دار دست اندکاران اشاعۀ این نظر تا آنجا پیش رفته و به توجیه این دیدگاه پرداخته که جوامع بشری اساس شخصیّت را در لذّت گرایی مادّی و حیوانی می بینند و امور