انسان شناسی صفحه 64

«نَزِّهُوا أنفُسَکُمْ عَنْ دَنَسِ اللّذّاتِ وَ تَبِعَاتِ الشّهَواتِ (1) ؛

خودتان را از لذّات ناپاک و آثار بد شهوات پاک کنید.»

خوشیها و لذّتهای حیوانی و کیفیّاتی وهمی و خیالی و لذّاتی وابسته به زیبائیها عشقهای حسّی و خیالی هستند. انسانی وقتی بیندیشد و تعقل کند، از غفلت بیرون آمده، متوجّه می گردد که چنین لذّاتی زودگذر بوده و قادر نیستند ارضا کنندۀ امیالی باشند که به لذّات دایمی و همیشگی نظر دارند و به چنین لذّاتی قانع نمی شوند.

«شعاع امیال فطری انسان به سوی بی نهایت امتداد دارد و هیچ کدام از آنها حدّ و مرزی نمی شناسد و اقتضای محدودیّت و توقّف در مرحلۀ معینی را ندارند؛ بلکه همگی آنها انسان را به سوی بی نهایت سوق می دهند و این از خصایص انسان است که دارای خواسته های نامحدود است و به کامیابی های موقّت و محدود قانع نمی شود(2).»

ماندن در آن خواسته های محدود وهمی و خیالی، ظلم به مرتبۀ عالی نفس است که لذّات نامتناهی و جاوید را می طلبد.

علی علیه السلام فرمود:

لا تُرَخِّصُ لِنَفْسِکَ فی مطاوَعَهِ الْهَوی وَ إیْثارِ لَذّاتِ الْدُّنْیا فتُفِسدَ دینَکَ وَ لا یَصْلَحْ وَ تَخْسَرَ نَفْسَکَ وَ لا تَرْبَحُ (3) ؛

نفست را در موافقت کردن خواهش و اختیار لذّتهای دنیا رخصت مده (آزاد مگذار) پس دینت را فاسد کرده و اصلاح نمی کند و نفس تو زیان کرده و سودی نمی برد.»

اگر لذّت ترک لذّت بدانیدگر لذّت نفس، لذّت نخواهی

2

ارزش اخلاقی مثبت در لذّات حیوانی

همیشه باید این نکته را در نظر داشته باشیم که در دنیایی پر از تزاحم زندگی می کنیم؛ وظیفۀ ما انتخاب خوب و نیکو است و به اقتضای بعد انسانی، معیار نیکو و صالح، پیامهای عقل و شرع است که در بردارندۀ نفع و سود انسانی است.

تزاحم لذات حیوانی با مصالح انسانی فقط در صورتی است که لذّات حیوانی، فساد عقل

1- (1) غررالحکم، فصل 82، شمارۀ 21.
2- (2) «خودشناسی برای خودسازی»، ص 39.
3- (3) غررالحکم، فصل 85، شماره 248.