انسان شناسی صفحه 79

استفاده کرده اند. حضرت ابراهیم علیه السلام غروب و افول خورشید و ماه و ستارگان را علت عدم محبّت دانستند.

«... فَلَمّا أَفَلَ قالَ لا أُحِبُّ الْآفِلِینَ 1 ؛

چون غروب کرد گفت: من افول کننده ها را دوست ندارم.»

همچنین علامه می فرماید:

«دوست نداشتن چیزی با ربوبیّت آن منافات دارد، زیرا ربوبیّت همراه با محبوبیّت است و چیزی که از نظر نداشتن زیبائی واقعی نمی تواند محبّت فطری و نامتناهی انسان را به خود جلب نماید، مستحقّ ربوبیّت نیست.

البته این وجه با ظهور آیه و سیاق احتجاج، بیشتر و بهتر می سازد...

حضرت ابراهیم علیه السلام در این کلام به ملازمه و پیوستگی ای که بین دوست داشتن و بندگی کردن و یا بین معبود بودن و محبوبیّت است، اشاره فرموده است...(1)»

به هر حال، فطرت انسانی از برگزیدن محبوبی که دارای جمال و کمال محدود و زوال پذیر باشد، رنج می برد؛ لذا رو به محبوبی می آورد که آفریننده هر جمال و کمالی است.

با توجه به حقیقت حبّ در نظام هستی و این که حبّ، راه شناخت خدا و طریق رسیدن به اوست، به اهمیّت آن در حیات انسانی پی می بریم. به همین جهت لازم است - هر چند کوتاه و مختصر - به توضیح آنچه متعلّق حبّ انسان قرار می گیرد بپردازیم.

دوستی انسان با خود

شاید از عنوان فوق تعجب کرده، بگوئید: خود را دوست داشتن، یک مسألۀ طبیعی و جبری است و هر شخصی حبّ به خود را درک می کند و در آن شک ندارد؛ اما با طرح این عنوان نمی خواهیم به اثبات آن بپردازیم؛ بلکه لازم می دانیم به جهات مثبت و منفی آن اشاره داشته باشیم.

حبّی که با آفرینش انسان عجین شده، نه مدح دارد و نه ذمّ و در عین حال یک امر