انسان شناسی صفحه 98

وَ فی مُناجاتِکَ رَوْحی وَ راْحَتی وَ عِنْدَکَ دَواءُ عِلَّتی وَ شِفاءُ غُلَّتی و بَرْدُ لَوْعَتی وَ کَشْف کُرْبَتی...؛

[خدایا] ملاقات و دیدار تو روشنی چشم من، و وصالت آرزوی جان من است؛ و اشتیاقم به سوی توست؛ و شیفتۀ دوستی تو و دلدادۀ هوای تو هستم؛ مقصود و مطلوبم رضا و خشنودی توست؛ حاجت و نیازمندیم دیدن تو، و خواسته [ وجودی و فطری ام] جوار تو، و نهایت خواهشم قرب توست؛ خرّمی، نشاط، آرامش و راحتی ام در مناجات با توست؛ دوای درد من، شفای سوز جگرم و خنکی سوز دلم و گشایش غمهایم، نزد توست...»

و در «مناجات المفتقرین» عرض می کنند:

«... وَ غُلَّتی لا یُبّردُها إلاّ وَصْلُکَ وَ لَوْ عَتی لا یُطفیها إلاّ لِقاءُکَ وَ شَوقی ألَیْکَ لا یَبُلُهُ إلاّ الْنَّظَر إلی وَجْهِکَ وَ قَراری لا یَقِرُّدونَ ذنُوی مِنْکَ (1)...؛

جز وصال تو سوز سینه ام را خنک نکند، جز لقای تو آتش دلم را خاموش نگرداند، جز نظر به وجه تو اشتیاقم را سیراب نسازد، و جز به قرب تو قرار ندارم...»

این دو قسمت از مناجات امام علیه السلام در بردارندۀ نکاتی است که بیانگر معیار و خصوصیات محبوب حقیقی، ذاتی و نهایی انسان، و پاسخ صریح به این سؤال است که معشوق انسان کیست؟

محبوب حقیقی انسان کسی است که انسان با وصال و لقای او و قرار گرفتن در جوارش آرام بگیرد و نفسی مطمئن پیدا کند؛ عشق به چنین محبوبی در بنیان وجودی ما سرشته شده است.

و چه زیباست این شعر عارفانه و عاشقانه حضرت امام خمینی رضی الله عنه که:

جز عشق تو هیچ نیست اندر دل ماعشق تو سرشته گشته اندر گل ما(2)

اخلاق و عشق

در این جا لازم است به توجیه اخلاقی مثبت و منفی اقسام عشق بپردازیم به عبارت دیگر، به بررسی انواع عشق در دستگاه اخلاق اسلامی بنشینیم و جهات مثبت و منفی آنها