الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 14

وصول به این هدف یاری دهد، نیاز وی شمرده می شود. بی گمان تأمین معاش و امکانات مادی برای پیمودن این مسیر ضرورت دارد(1) و از این رو، از دیدگاه اسلام، مصرف با هدف تأمین نیازمندیهای مادی، ضرورتی ارزشمند است. نیز به همین دلیل است که مصرف کمی و کیفی کالاهایی که مانع دست یابی آدمی به هدف نهایی است، ممنوع می باشد.

این نکته یادکردنی است که در آموزه های دینی، نیاز دارای دو جنبه عینی و ذهنی است. جنبه ذهنی نیاز و به بیان دیگر احساس نیاز، امری روانی است که خاستگاه و معیار قضاوت آن، آدمی است و بس. از این رو، ممکن است شخصی با وجود برخورداری از ثروت زیاد، خود را به شدت نیازمند بداند؛ احساسی که در روایات با تعبیر «فقر النفس»(2) نکوهش شده است. اما آنچه در معارف اسلامی مورد توجه واقع شده و بر آن مهر تأیید خورده است، جنبه عینی نیاز یعنی نیازمندیهای واقعی آدمی می باشد که باید برای همه افراد، به اندازه کافی و متناسب با شرایط روز برآورده گردد.(3)

گستره نیازهای مادی

اقتصاددانان مسلمان، دسته بندیهای گوناگونی از نیازهای مادی انسان، ارائه نموده اند که به نظر می رسد دسته بندی زیر، تقسیم خوبی در سطوح نیازهای مصرفی مسلمانان، باشد:

1- ضروریات: آن مقدار از امکانات که برای حفظ سلامت روحی و جسمی فرد، ضرورت دارد.

2- کفاف: مقداری که نیازها را در سطح متوسط عرفی پاسخ دهد.

1- . نک: حسین میرمعزی، نظام اقتصادی اسلام (اهداف و انگیزه ها)، صص94-96.
2- . نک: عبدالواحد بن محمد آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص232.
3- . نک: محمدباقر صدر، اقتصادنا، صص697 - 698 ؛ رضا حسینی، الگوی تخصیص درآمد و نظریه رفتار مصرف کننده مسلمان، صص167- 168.