الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 16

از خوشبختی [و رفاه] مسلمان، وسعت منزل، همسایه خوب و مرکب راهوار است.

نفی نیازهای کاذب

اشاره

از مباحث اساسی اسلام در اصلاح الگوی مصرف، نفی نیازهای کاذب و غیر واقعی است که خود از تمایزات اساسی میان مکتب اقتصادی اسلام با سرمایه داری به شمار می رود. از دیدگاه اسلام، نیاز مادی آدمی باید در حد متعارف تأمین گردد، ولی مصارف بیهوده و کاذب، به هیچ روی تأیید نشده است و در صورتی که در مسیر تکامل و هدف نهایی، مانعی ایجاد کند، ضد ارزش محسوب می گردد.

بارزترین مصادیق نیازهای غیر واقعی عبارت است از:

الف) نیازهای ناشی از خواسته های نفس

غریزه و شهوت، دو نیروی محرّک آدمی در منفعت خواهی و لذّت است و وجود آن برای ادامه حیات و حفظ سلامت او ضرورت دارد. با وجود این، خواسته ها و گرایشهای آدمی دو گونه است: برخی، آدمی را به سوی تکامل و سعادت ره می نماید و این، در صورتی است که خواهشهای نفس و شهوت، به کنترل عقل و شرع درآید و انسان را تنها به سوی تأمین نیازهای واقعی برانگیزد و گونه دوم، خواسته هایی است که انسان را به سوی سقوط و انحطاط می کشاند و وی را در دام نیازهای غیر واقعی، هوسها و امیال افراطی، گرفتار می سازد و این، همان است که در آموزه های دینی با تعبیر «هوای نفس» و تعابیری از این دست، نکوهش شده است: (( إِنَّ النَّفْسَ لأَمَّارَهٌ بِالسُّوءِ إِڤ مَا رَحِمَ رَبِّی)) :(1) «نفس قطعاً به بدی امر می کند، مگر کسی را که