الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 17

پروردگارم رحم کند».

از آثار پیروی از هوای نفس آن است که برای تحریک آدمی به سوی امیال و هوسهای خود، با تضعیف نیروی عقل،(1) نیازهایی را در پندار وی می آفریند که در واقع نیاز نیست، بلکه خاستگاه آن، شهوت و نفس و میل به لذّت گرایی است. تأمین چنین نیازهایی به صورت اسراف و تبذیر، تجمّلات بی حدّ و مرز، مدگرایی و مصرف گراییِ ناشی از هم چشمی و خودبرتربینی، و افراط در تأمین نیازهای واقعی نمود می یابد و این گونه است که قرآن کریم، عملکرد اسراف کاران را در پندار آنان، آراسته معرفی می کند: (( کَذَلِکَ زُیِّنَ لِلْمُسْرِفِینَ مَا کَانُوا یَعْمَلُونَ)) :(2) «این گونه برای اسراف کاران آنچه انجام می دادند، زینت داده شده است».

وجه تمایز نیاز واقعی از شهوت مذموم و هوای نفس آن است که نیاز واقعی، خواسته های تعدیل شده آدمی در تأمین سلامت و نشاط جسمی و روحی او و در محدوده فرامین عقلانی و آموزه های وحیانی است؛ ولی شهوت مذموم و هوای نفس، امیال و هوسهای نامحدود و افسارگسیخته ای می باشد که با مخالفت و ناسازگاری با آموزه های خردورزانه و دینی، به جسم و روح آدمی، زیان می رساند.

بنابراین، مصرف ناشی از هوای نفس به معنایی که یاد شد، در بینش اسلامی نکوهیده است، هرچند نیازهای کاذبی را نیز در پندار شخص ایجاد کرده باشد. زیرا چنین مصارفی، آدمی را در خلاف جهت هدف نهایی، یعنی قرب به خدا سوق می دهد. از این رو، رسول خدا صلی الله علیه و آله چنین فرمود:

آن کس که هرچه را خواهد، بخورد و بپوشد و سوار شود، خداوند