- سخن ناشر 1
- الگوی مصرف در آموزه های اسلامی 5
- مقدمه 5
- مصرف در آموزه های دینی 6
- اهداف و انگیزه های مصرف 7
- محدودیتهای مصرف (کالاها و خدمات ممنوع) 10
- اشاره 13
- چیستی نیاز 13
- 1. اصل نیاز 13
- اصول حاکم بر مصرف 13
- اشاره 13
- گستره نیازهای مادی 14
- اشاره 16
- نفی نیازهای کاذب 16
- الف) نیازهای ناشی از خواسته های نفس 16
- ب) نیازهای ناشی از تبلیغات 18
- ج) نیازهای ناشی از شأنهای اعتباری 22
- 2. اصل تقدیر معیشت 26
- اشاره 29
- 3. اصل اعتدال 29
- جایگاه و گستره اعتدال در مصرف 29
- معیارهای اعتدال 31
- آثار مثبت اعتدال 34
- اشاره 34
- الف) آثار اقتصادی 34
- ب) سلامت جسم و جان 35
- ج) محبوبیت الهی 35
- 4. اصل توجه به اولویتها 36
- 5. اصل ساده زیستی و قناعت 38
- 6 . اصل الگوناپذیری از بیگانگان 40
- 7. اصل انفاق مازاد درآمد 41
- آسیبهای مصرف 42
- 1. نفی اسراف و تبذیر 42
- اشاره 42
- اشاره 42
- مفهوم اسراف و تبذیر و تفاوت آن دو 43
- الف) ملاک شرعی 44
- معیارهای تشخیص اسراف و تبذیر 44
- اشاره 44
- ب) ملاک عرفی 45
- گناه سنگین اسراف و تبذیر 48
- اشاره 49
- گستره اسراف و تبذیر 49
- الف) اسراف در آب 50
- اشاره 51
- ب) اسراف در خوردنیها و سایر آشامیدنیها 51
- اسراف در نان 52
- ج) اسراف در لباس 53
- د) اسراف در مسکن و احداث بنا 54
- اشاره 55
- ه ) اسراف در وسائل زندگی 55
- و) اسراف در وسایل نقلیه 56
- بی توجهی به بازیافت مواد 56
- ز) اسراف در هزینه های ازدواج 57
- نفت و گاز، سرمایه های ملی 58
- اشاره 58
- ح) اسراف در حاملهای انرژی 58
- ط) اسراف در برگزاری مجالس و محافل 59
- ی) اسراف از اموال عمومی و بیت المال 60
- یا) استفاده غیر بهینه از زمان 62
- جمع بندی 63
- زمینه ها و عوامل اسراف و تبذیر 65
- الف) ناآگاهی 65
- ب) هواپرستی 65
- اشاره 65
- ج) ثروت اندوزی و رفاه زدگی 66
- د) رذیلتهای اخلاقی 67
- ه ) الگوپذیری از مسرفان 68
- آسیبهای اسراف و تبذیر 69
- اشاره 69
- الف) نابودی سرمایه ها 69
- و) تولید و عرضه نادرست کالا 69
- ب) تضییع حقوق دیگران 71
- ج) مفاسد اخلاقی و رفتاری 72
- د) سقوط معنوی 73
- راهبردهای مقابله با اسراف و تبذیر 73
- اشاره 73
- الف) تقویت باورها 73
- ب) تثبیت ارزشهای اخلاقی 74
- ج) افزایش آگاهیهای عمومی 75
- ه ) تربیت خانوادگی 75
- د) نظارت همگانی 75
- 2. اتراف (رفاه زدگی و مصرف گرایی) 76
- اشاره 76
- چیستی اتراف 76
- اشاره 77
- ویژگیهای مترفان 77
- الف) حق انکاری و مقابله با پیامبران و مصلحان اجتماعی 78
- ب) اسراف، غصب و تضییع حقوق 79
- ج) مصرف نمادین، خودنمایی و فخرفروشی 79
- د) بی توجهی به محرومان و خودداری از مشارکت در کارهای خیر 80
- عوامل اتراف 80
- الف) زیان اقتصادی 81
- اشاره 81
- آسیبهای اتراف 81
- ب) فساد اخلاقی و رفتاری 82
- ج) نابودی تمدنها و فرهنگها 82
- د) فرجام دردناک 83
- ب) برقراری عدالت اجتماعی 84
- اشاره 84
- الف) تقویت باورهای ایمانی و ارزشهای اخلاقی 84
- راهبردهای مقابله با اتراف 84
- ج) دوری خواص از اتراف 85
- جمع بندی 86
- کتاب نامه 87
به او نظر رحمت نمی افکند، مگر آنکه آن را وا نهد و توبه نماید... .(1)
ب) نیازهای ناشی از تبلیغات
تردیدی نیست که تبلیغات بازرگانی با هدف معرفی کالا به خریداران و بیان ویژگیها و امتیازات آن، ضرورتی است که در عصر حاضر، یکی از عناصر مهم پیشرفت اقتصادی به شمار می رود.
در آموزه های اقتصادی اسلام به این مهم، توجه شده است؛ برای نمونه، رسول خدا صلی الله علیه و آله به مردی بلندقامت که ایستاده، جامه ای کوتاه می فروخت، فرمود:
«اجلس فإنّه أنفق لسلعتک»؛(2)
بنشین تا کالایت بهتر به فروش رسد.
گویا قامت بلند او، اندازه جامه را برای خریداران، کوتاه تر از اندازه واقعی اش می نمایانده و نشستن مرد، خود تبلیغی عملی برای معرفی کالای او بوده است.
با وجود این، امروزه تبلیغات تجاری، از فلسفه وجودی خود فاصله گرفته و کارکرد اصلی آن، به جای معرفی کالا به «ایجاد احساس نیاز» تبدیل گشته است؛ «تجارت تبلیغات» جای «تبلیغات تجاری» را گرفته است و شرکتهای بزرگ، هزینه های هنگفتی(3) را به این امر اختصاص داده اند تا با تأثیر بر افکار عمومی، با استفاده از پیشرفته ترین شگردهای تبلیغاتی،
1- . نک: حسن بن علی بن شعبه حرّانی، تحف العقول، ترجمه کمره ای، ص37.
2- . محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج5، ص312.
3- . برای مثال طبق آمار تنها در سال 1984 م. شرکتهای فراملّیتی، حدود 150 میلیارد دلار برای فروش محصولات و خدمات خود، خرج تبلیغات و هزینه بازاریابی کرده اند و این رقم، در سالهای بعد روندی صعودی داشته است (نک: لستر براون و همکاران، علائم حیاتی کره زمین، ترجمه حمید طراوتی، صص129-130؛ ابراهیم شهبازی و محمدحسین شمسایی، «سرمایه داری علت عقب ماندگی»، پدیده شناسی فقر و توسعه، ج3، ص98).