الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 21

ای هشام! فروختن در سایه، [گونه ای از] غش [فریب] است و غش قطعاً حلال نیست.(1)

افزون بر اینها، در روایات از سوگند در معامله نیز نهی شده است؛(2) زیرا این کار، علاوه بر آنکه استفاده ابزاری و تبلیغاتی از مقدّسات است، تأثیر زیادی بر خریداران مؤمن و معتقد بر جای می گذارد، آن سان که اندیشه مخاطب را از تمرکز بر جنبه های کلیدی و محاسبه دقیق اطلاعاتِ ارائه شده، باز می دارد. اگر در گذشته، سوگند چنین تأثیری بر مخاطبان داشته است، امروزه به گونه گسترده تر، شگردها و جلوه های تبلیغات بازرگانی، چنین تأثیری می نهد.(3) بنابراین، اتخاذ شیوه هایی که با تأثیرات روانی، قدرت اندیشیدن و تصمیم گیری منطقی افراد را تضعیف می نماید، مردود است.

تأثیر عنصر تبلیغ بر الگوی مصرف و چندوچون آن در اقتصاد امروز کاملاً شناخته شده است. سرمایه داران بزرگ دنیا با به دست گرفتن رسانه های تبلیغاتی، ذهن و اندیشه مخاطبان را پیوسته به انتخاب کالاهای خود جلب می کنند و با شیوه های گوناگون، مصرف گرایی را ترویج می نمایند.(4)

این شیوه تبلیغاتی که همگام با اهداف مکتب سرمایه داری بر پایه افزایش سود و لذّت استوار است، از دیدگاه اقتصادی اسلام ارزشی ندارد؛ چراکه با ایجاد نیازهای کاذب، آدمی را به مصرف گرایی و تجمّلات می کشاند و به امیال نفسانی وی دامن می زند و مخالف با گرایشهای متعالی اسلام همچون عدالت خواهی و نوع دوستی و ارزشهای اصیلی همچون زهد و قناعت است.

1- . نک: محمد ین یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج5، ص160.
2- . ر.ک. همان، ج5، ص151؛ محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج40، ص331.
3- . نک: یوسف قرضاوی، دور القیم و الاخلاق فی الاقتصاد الاسلامی، صص288- 289.
4- . در این باره نک: رضا حسینی، الگوی تخصیص درآمد و نظریه رفتار مصرف کننده مسلمان، ص175.