الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 23

از آنجا که کارهای مهم، آدمی را به خود مشغول می دارد،(1) این واژه به معنای «شغل» نیز به کار رفته است و به تدریج، معنای عرفی مقام و موقعیت شخصیتی و اجتماعی افراد را گرفته است.

از مجموع آموزه های دینی چنین برمی آید که رعایت شأن افراد در بهره مندی از امکانات به دو صورت تصوّرشدنی است؛ یکی از این دو پذیرفتنی و مستدل است و دیگری ناپذیرفتنی و بی دلیل. صورت نخست که شأنیت در تعیین نوع و مقدار مصرف تأثیر دارد، این گونه تبیین می شود:

در نظام اسلامی، ارزشها، شایستگیها و توانمندیهای افراد، جایگاه اجتماعی و مسئولیت آنان را مشخص می سازد و این جایگاهها به تناسب خود، وظایف افراد را تعیین می کند. طبیعی است که هر کس در انجام وظایف خود، نیازمند امکاناتی است. بنابراین، «شأن» هر فرد که همان موقعیت و مسئولیت اوست، وظایفی را بر دوش می نهد که او حق دارد متناسب با شأن خویش، از امکانات لازم استفاده کند تا به تکلیف خود به شایستگی عمل کند. بر این اساس، شأن هر فرد، توأم با «نیاز» واقعی وی می باشد و همان ادله ای که مصرف به هنگام نیاز را تجویز یا الزامی می کرد، در اینجا نیز این گونه است. برای مثال، یک محقق و پژوهشگر برای انجام تحقیقات علمی، نیازمند رایانه ای با قدرت و سرعت بالاست، یا نیروی انتظامی جهت انجام به موقع مأموریتها و تأمین نظم و امنیت، به خودروهایی پرقدرت و پرسرعت نیاز دارد. در این گونه موارد گفته می شود استفاده از این وسایل، در شأن این افراد است و چون این شأنیت برخاسته از نیاز می باشد، معقول و مورد تأیید است.

از سوی دیگر، گاه ممکن است استفاده از برخی کالاها برای افراد