- سخن ناشر 1
- الگوی مصرف در آموزه های اسلامی 5
- مقدمه 5
- مصرف در آموزه های دینی 6
- اهداف و انگیزه های مصرف 7
- محدودیتهای مصرف (کالاها و خدمات ممنوع) 10
- 1. اصل نیاز 13
- اشاره 13
- چیستی نیاز 13
- اصول حاکم بر مصرف 13
- اشاره 13
- گستره نیازهای مادی 14
- نفی نیازهای کاذب 16
- اشاره 16
- الف) نیازهای ناشی از خواسته های نفس 16
- ب) نیازهای ناشی از تبلیغات 18
- ج) نیازهای ناشی از شأنهای اعتباری 22
- 2. اصل تقدیر معیشت 26
- جایگاه و گستره اعتدال در مصرف 29
- 3. اصل اعتدال 29
- اشاره 29
- معیارهای اعتدال 31
- آثار مثبت اعتدال 34
- الف) آثار اقتصادی 34
- اشاره 34
- ب) سلامت جسم و جان 35
- ج) محبوبیت الهی 35
- 4. اصل توجه به اولویتها 36
- 5. اصل ساده زیستی و قناعت 38
- 6 . اصل الگوناپذیری از بیگانگان 40
- 7. اصل انفاق مازاد درآمد 41
- آسیبهای مصرف 42
- اشاره 42
- 1. نفی اسراف و تبذیر 42
- اشاره 42
- مفهوم اسراف و تبذیر و تفاوت آن دو 43
- الف) ملاک شرعی 44
- معیارهای تشخیص اسراف و تبذیر 44
- اشاره 44
- ب) ملاک عرفی 45
- گناه سنگین اسراف و تبذیر 48
- اشاره 49
- گستره اسراف و تبذیر 49
- الف) اسراف در آب 50
- اشاره 51
- ب) اسراف در خوردنیها و سایر آشامیدنیها 51
- اسراف در نان 52
- ج) اسراف در لباس 53
- د) اسراف در مسکن و احداث بنا 54
- ه ) اسراف در وسائل زندگی 55
- اشاره 55
- بی توجهی به بازیافت مواد 56
- و) اسراف در وسایل نقلیه 56
- ز) اسراف در هزینه های ازدواج 57
- نفت و گاز، سرمایه های ملی 58
- اشاره 58
- ح) اسراف در حاملهای انرژی 58
- ط) اسراف در برگزاری مجالس و محافل 59
- ی) اسراف از اموال عمومی و بیت المال 60
- یا) استفاده غیر بهینه از زمان 62
- جمع بندی 63
- زمینه ها و عوامل اسراف و تبذیر 65
- الف) ناآگاهی 65
- اشاره 65
- ب) هواپرستی 65
- ج) ثروت اندوزی و رفاه زدگی 66
- د) رذیلتهای اخلاقی 67
- ه ) الگوپذیری از مسرفان 68
- و) تولید و عرضه نادرست کالا 69
- آسیبهای اسراف و تبذیر 69
- اشاره 69
- الف) نابودی سرمایه ها 69
- ب) تضییع حقوق دیگران 71
- ج) مفاسد اخلاقی و رفتاری 72
- الف) تقویت باورها 73
- د) سقوط معنوی 73
- راهبردهای مقابله با اسراف و تبذیر 73
- اشاره 73
- ب) تثبیت ارزشهای اخلاقی 74
- د) نظارت همگانی 75
- ج) افزایش آگاهیهای عمومی 75
- ه ) تربیت خانوادگی 75
- 2. اتراف (رفاه زدگی و مصرف گرایی) 76
- اشاره 76
- چیستی اتراف 76
- اشاره 77
- ویژگیهای مترفان 77
- الف) حق انکاری و مقابله با پیامبران و مصلحان اجتماعی 78
- ب) اسراف، غصب و تضییع حقوق 79
- ج) مصرف نمادین، خودنمایی و فخرفروشی 79
- د) بی توجهی به محرومان و خودداری از مشارکت در کارهای خیر 80
- عوامل اتراف 80
- الف) زیان اقتصادی 81
- اشاره 81
- آسیبهای اتراف 81
- ب) فساد اخلاقی و رفتاری 82
- ج) نابودی تمدنها و فرهنگها 82
- د) فرجام دردناک 83
- اشاره 84
- ب) برقراری عدالت اجتماعی 84
- الف) تقویت باورهای ایمانی و ارزشهای اخلاقی 84
- راهبردهای مقابله با اتراف 84
- ج) دوری خواص از اتراف 85
- جمع بندی 86
- کتاب نامه 87
رعایت این اصل، شدنی است. امام صادق علیه السلام در ذیل آیه 195 از سوره بقره: (( إِنَّ اللهَ یُحِبُّ الْمُحْسِنِینَ)) می فرمایند:
خداوند متعال می فرماید: «به راستی خداوند، نیکوکاران را دوست می دارد» که منظور، میانه روان است.(1)
یادکردنی است خروج از حد اعتدال، بیشتر به شکل زیاده روی و اسراف و تبذیر است که در مباحث بعدی به تفصیل خواهد آمد.
4. اصل توجه به اولویتها
رعایت اولویتها در تخصیص درآمد و مصرف، برای دست یابی به الگوی مصرف مناسب و جلوگیری از نارساییها و تضییع حقوق افراد، امری ضروری و اجتناب ناپذیر است. ضرورت این کار برای افرادی که درآمدی محدود دارند، نمود بیشتری می یابد.
تعیین اولویتهای تخصیص درآمد، از دو جنبه ارزیابی می شود:
نخست، از نظر نوع و مقدار کالاهای مصرفی و خدمات.
روشن است که انسان در زندگی، نیازمندیهای گوناگونی دارد؛ برخی از این نیازمندیها نیازهای اساسی و ضروری زندگی است و برخی در درجه بعدی قرار می گیرد. پاره ای از مصارف نیز تنها برای تأمین یا افزایش رفاه و آسایش زندگی است. بی گمان تا زمانی که نیازهای اساسی فرد و جامعه به شایستگی برآورده نشود، نوبت به مصارف رفاهی و کالاهای تجمّلاتی نمی رسد. بنابراین، با توجه به نوع و مقدار نیاز، اولویتها مشخص می گردد.
دوم، تعیین اولویتها بر اساس افراد و گروههای مصرف کننده.
بر اساس آموزه های دینی، در شرایط عادی، تأمین نیازمندیهای شخصی انسان در اولویت است. پس از آنکه نیازهای اولیه و اساسی فرد تأمین شد،
1- . محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج4، ص53 .