الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 38

دیگران در صورتی است که نیاز شخص بیش از دیگران و درآمد محدود وی تنها پاسخگوی نیازهای اساسی خودش باشد، ولی هنگامی که نیازهای ضروری اش در حد متعارف تأمین گردید، کمک به دیگران در قالب مواسات مالی و انفاق در راه خدا تأکید فراوان شده است، به ویژه در صورتی که نیاز دیگران بیشتر باشد.

دو. در شرایط دشوار و اضطراری که هم شخص به پول یا کالایی نیازمند است و هم دیگران، و نیاز هر دو در یک سطح می باشد، مسئله ایثار مطرح می گردد، بدین معنا که شایسته است فرد با وجود نیاز شخصی، نیازمند دیگر را بر خود پیش دارد و این، یکی از زیباترین جلوه های دینداری و انسانیت و نشانه تعالی شخصیت ایثارگر است و از این روست که قرآن کریم چنین افرادی را ستایش بسیار می کند.(1) با این حال، فرد صرفاً از سهم خود حق ایثارگری دارد و نه از سهم خانواده اش.(2)

بنابراین، تعیین و ترجیح اولویتها زمانی است که نیاز دیگران از نیاز خود فرد کمتر باشد یا آنکه هر دو بخواهند پول یا کالای خود را در امور غیر ضروری یا رفاهی صرف نمایند. بدین سان، تعارض ظاهری میان ادله تعیین اولویتها در مصرف با ادله ترجیح ایثار، برطرف می گردد.

5. اصل ساده زیستی و قناعت

از ارزشهای اخلاقی حاکم بر مصرف، اصل ساده زیستی و قناعت است.

قناعت به معنای اکتفا به اندک است.(3) از نگاه روان شناختی، قناعت، خشنودی و رضایتمندی را برای شخص قانع به ارمغان می آورد، به گونه ای

1- . نک: حشر (59)، آیه 9؛ انسان (76)، آیات 5 -22.
2- . نک: محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج4، ص18.
3- . راغب اصفهانی، المفردات، ص658 .