الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 45

زیاده روی ما در کارمان را بر ما ببخش».

(( قُلْ یَا عِبَادِیَ الَّذِینَ أَسْرَفُوا عَلَی أَنْفُسِهِمْ لاتَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَهِ اللهِ)) :(1) «بگو: ای بندگان من که بر خویشتن زیاده روی روا داشته اید، از رحمت خدا نومید مشوید».

(( وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنَا لِوَلِیِّهِ سُلْطَاناً فَلایُسْرِفْ فِی الْقَتْلِ)) :(2) «و هر کس مظلوم کشته شود، به سرپرست وی قدرتی داده ایم، پس [او] نباید در قتل، زیاده روی کند».

اسراف در قتل یعنی قصاص فرد یا افرادی غیر از قاتل،(3) که خود، تجاوز از حدّ الهی قصاص است. بنابراین، مصرف هرگونه کالایی که حرمت شرعی دارد، نوعی اسراف است و از همین رو، برخی مفسّران، «لاتسرفوا» را به مصرف مال حرام هرچند به مقدار اندک، تفسیر کرده اند(4) که البته تفسیر به مصداق به شمار می رود.

ب) ملاک عرفی

ملاک دیگر در موضوع شناسی اسراف، عرف می باشد. تشخیص موضوعات احکام، بیشتر بر عهده عرف و مکلّف نهاده شده است و در عین حال برای ضابطه مند کردن تشخیص عرفی، معیارهایی ارائه شده است.

پیش از بررسی معیارهای یادشده، شایان ذکر است که بر اساس پاره ای روایات، اسراف در امور مالی (به مفهوم تجاوز از حد وسط)، امری نسبی

1- . زمر (39)، بخشی از آیه 53 .
2- . اسراء (17)، بخشی از آیه 33.
3- . نک: فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج5 -6 ، ص637 ، محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج13، ص88 .
4- . اعراف (7)، آیه 31. نیز برای نگرش تفسیری نک: فضل بن حسن طبرسی، مجمع البیان، ج3-4، ص638 .