- سخن ناشر 1
- الگوی مصرف در آموزه های اسلامی 5
- مقدمه 5
- مصرف در آموزه های دینی 6
- اهداف و انگیزه های مصرف 7
- محدودیتهای مصرف (کالاها و خدمات ممنوع) 10
- 1. اصل نیاز 13
- اشاره 13
- چیستی نیاز 13
- اصول حاکم بر مصرف 13
- اشاره 13
- گستره نیازهای مادی 14
- نفی نیازهای کاذب 16
- اشاره 16
- الف) نیازهای ناشی از خواسته های نفس 16
- ب) نیازهای ناشی از تبلیغات 18
- ج) نیازهای ناشی از شأنهای اعتباری 22
- 2. اصل تقدیر معیشت 26
- اشاره 29
- 3. اصل اعتدال 29
- جایگاه و گستره اعتدال در مصرف 29
- معیارهای اعتدال 31
- آثار مثبت اعتدال 34
- اشاره 34
- الف) آثار اقتصادی 34
- ب) سلامت جسم و جان 35
- ج) محبوبیت الهی 35
- 4. اصل توجه به اولویتها 36
- 5. اصل ساده زیستی و قناعت 38
- 6 . اصل الگوناپذیری از بیگانگان 40
- 7. اصل انفاق مازاد درآمد 41
- آسیبهای مصرف 42
- اشاره 42
- 1. نفی اسراف و تبذیر 42
- اشاره 42
- مفهوم اسراف و تبذیر و تفاوت آن دو 43
- الف) ملاک شرعی 44
- معیارهای تشخیص اسراف و تبذیر 44
- اشاره 44
- ب) ملاک عرفی 45
- گناه سنگین اسراف و تبذیر 48
- اشاره 49
- گستره اسراف و تبذیر 49
- الف) اسراف در آب 50
- اشاره 51
- ب) اسراف در خوردنیها و سایر آشامیدنیها 51
- اسراف در نان 52
- ج) اسراف در لباس 53
- د) اسراف در مسکن و احداث بنا 54
- ه ) اسراف در وسائل زندگی 55
- اشاره 55
- بی توجهی به بازیافت مواد 56
- و) اسراف در وسایل نقلیه 56
- ز) اسراف در هزینه های ازدواج 57
- نفت و گاز، سرمایه های ملی 58
- اشاره 58
- ح) اسراف در حاملهای انرژی 58
- ط) اسراف در برگزاری مجالس و محافل 59
- ی) اسراف از اموال عمومی و بیت المال 60
- یا) استفاده غیر بهینه از زمان 62
- جمع بندی 63
- زمینه ها و عوامل اسراف و تبذیر 65
- الف) ناآگاهی 65
- ب) هواپرستی 65
- اشاره 65
- ج) ثروت اندوزی و رفاه زدگی 66
- د) رذیلتهای اخلاقی 67
- ه ) الگوپذیری از مسرفان 68
- اشاره 69
- و) تولید و عرضه نادرست کالا 69
- آسیبهای اسراف و تبذیر 69
- الف) نابودی سرمایه ها 69
- ب) تضییع حقوق دیگران 71
- ج) مفاسد اخلاقی و رفتاری 72
- راهبردهای مقابله با اسراف و تبذیر 73
- اشاره 73
- د) سقوط معنوی 73
- الف) تقویت باورها 73
- ب) تثبیت ارزشهای اخلاقی 74
- د) نظارت همگانی 75
- ج) افزایش آگاهیهای عمومی 75
- ه ) تربیت خانوادگی 75
- 2. اتراف (رفاه زدگی و مصرف گرایی) 76
- چیستی اتراف 76
- اشاره 76
- اشاره 77
- ویژگیهای مترفان 77
- الف) حق انکاری و مقابله با پیامبران و مصلحان اجتماعی 78
- ب) اسراف، غصب و تضییع حقوق 79
- ج) مصرف نمادین، خودنمایی و فخرفروشی 79
- د) بی توجهی به محرومان و خودداری از مشارکت در کارهای خیر 80
- عوامل اتراف 80
- الف) زیان اقتصادی 81
- اشاره 81
- آسیبهای اتراف 81
- ب) فساد اخلاقی و رفتاری 82
- ج) نابودی تمدنها و فرهنگها 82
- د) فرجام دردناک 83
- اشاره 84
- ب) برقراری عدالت اجتماعی 84
- الف) تقویت باورهای ایمانی و ارزشهای اخلاقی 84
- راهبردهای مقابله با اتراف 84
- ج) دوری خواص از اتراف 85
- جمع بندی 86
- کتاب نامه 87
بنابراین، مدیریت ناکارآمد زمان، هم علت تضییع اموال و هدر دادن امکانات قرار می گیرد و هم معلول آن. ضمن آنکه بی تردید وقت برای آدمی بیش از امکانات مادی ارزشمند است؛ چرا که قابل بازیافت و تولید مجدد نیست. از این رو در آموزه های دینی بر استفاده صحیح از فرصتها سخت تأکید شده است. برای نمونه، رسول خدا صلی الله علیه و آله می فرمایند: «به عمر خود بخیل تر باش تا به درهم و دینارت...».(1)
همچنین، در مورد ارزش نهادن به وقت مردم و رسیدگی به موقع به کارهای آنان، امیر مؤمنان علیه السلام
خطاب به مالک اشتر و در واقع خطاب به همه مسئولان و متصدیان امر میفرمایند:
از وظایف توست که نیازهای مردم را همان روز مراجعه شان برآوری و با امروز و فردا کردن، سرگردانشان نکنی.(2)
جمع بندی
در پایان این مجال، بایسته است به روایات و آیات مربوط به اسراف، نگاهی کلی بیفکنیم.
برخی روایات، پوشیدن لباسهای فاخر، زیبا و گران بها را سفارش و تشویق کرده است،(3) در حالی که روایاتی دیگر، با تأکید بر میانه روی، هرگونه زیاده روی را در این باره نکوهیده است.(4)
میان این دو دسته روایات تناقضی نیست؛ زیرا روایات دسته دوم، محدوده روایات دسته نخست را مشخص می سازد.
از مجموع این گونه آیات و روایات چنین برمی آید که اسراف، گاه به
1- . نک: محمد بن حسن طوسی، الامالی، ص527 .
2- . نهج البلاغه، نامه 53 .
3- . نک: محمد بن حسن حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج3، صص340-352.
4- . نک: محمد بن مسعود عیاشی، تفسیر العیاشی، ج2، ص13.