- سخن ناشر 1
- الگوی مصرف در آموزه های اسلامی 5
- مقدمه 5
- مصرف در آموزه های دینی 6
- اهداف و انگیزه های مصرف 7
- محدودیتهای مصرف (کالاها و خدمات ممنوع) 10
- 1. اصل نیاز 13
- اشاره 13
- چیستی نیاز 13
- اصول حاکم بر مصرف 13
- اشاره 13
- گستره نیازهای مادی 14
- نفی نیازهای کاذب 16
- اشاره 16
- الف) نیازهای ناشی از خواسته های نفس 16
- ب) نیازهای ناشی از تبلیغات 18
- ج) نیازهای ناشی از شأنهای اعتباری 22
- 2. اصل تقدیر معیشت 26
- جایگاه و گستره اعتدال در مصرف 29
- 3. اصل اعتدال 29
- اشاره 29
- معیارهای اعتدال 31
- آثار مثبت اعتدال 34
- الف) آثار اقتصادی 34
- اشاره 34
- ب) سلامت جسم و جان 35
- ج) محبوبیت الهی 35
- 4. اصل توجه به اولویتها 36
- 5. اصل ساده زیستی و قناعت 38
- 6 . اصل الگوناپذیری از بیگانگان 40
- 7. اصل انفاق مازاد درآمد 41
- آسیبهای مصرف 42
- اشاره 42
- 1. نفی اسراف و تبذیر 42
- اشاره 42
- مفهوم اسراف و تبذیر و تفاوت آن دو 43
- الف) ملاک شرعی 44
- اشاره 44
- معیارهای تشخیص اسراف و تبذیر 44
- ب) ملاک عرفی 45
- گناه سنگین اسراف و تبذیر 48
- اشاره 49
- گستره اسراف و تبذیر 49
- الف) اسراف در آب 50
- اشاره 51
- ب) اسراف در خوردنیها و سایر آشامیدنیها 51
- اسراف در نان 52
- ج) اسراف در لباس 53
- د) اسراف در مسکن و احداث بنا 54
- اشاره 55
- ه ) اسراف در وسائل زندگی 55
- بی توجهی به بازیافت مواد 56
- و) اسراف در وسایل نقلیه 56
- ز) اسراف در هزینه های ازدواج 57
- نفت و گاز، سرمایه های ملی 58
- اشاره 58
- ح) اسراف در حاملهای انرژی 58
- ط) اسراف در برگزاری مجالس و محافل 59
- ی) اسراف از اموال عمومی و بیت المال 60
- یا) استفاده غیر بهینه از زمان 62
- جمع بندی 63
- زمینه ها و عوامل اسراف و تبذیر 65
- الف) ناآگاهی 65
- اشاره 65
- ب) هواپرستی 65
- ج) ثروت اندوزی و رفاه زدگی 66
- د) رذیلتهای اخلاقی 67
- ه ) الگوپذیری از مسرفان 68
- اشاره 69
- آسیبهای اسراف و تبذیر 69
- و) تولید و عرضه نادرست کالا 69
- الف) نابودی سرمایه ها 69
- ب) تضییع حقوق دیگران 71
- ج) مفاسد اخلاقی و رفتاری 72
- اشاره 73
- الف) تقویت باورها 73
- د) سقوط معنوی 73
- راهبردهای مقابله با اسراف و تبذیر 73
- ب) تثبیت ارزشهای اخلاقی 74
- د) نظارت همگانی 75
- ج) افزایش آگاهیهای عمومی 75
- ه ) تربیت خانوادگی 75
- 2. اتراف (رفاه زدگی و مصرف گرایی) 76
- اشاره 76
- چیستی اتراف 76
- اشاره 77
- ویژگیهای مترفان 77
- الف) حق انکاری و مقابله با پیامبران و مصلحان اجتماعی 78
- ب) اسراف، غصب و تضییع حقوق 79
- ج) مصرف نمادین، خودنمایی و فخرفروشی 79
- د) بی توجهی به محرومان و خودداری از مشارکت در کارهای خیر 80
- عوامل اتراف 80
- الف) زیان اقتصادی 81
- اشاره 81
- آسیبهای اتراف 81
- ب) فساد اخلاقی و رفتاری 82
- ج) نابودی تمدنها و فرهنگها 82
- د) فرجام دردناک 83
- اشاره 84
- ب) برقراری عدالت اجتماعی 84
- الف) تقویت باورهای ایمانی و ارزشهای اخلاقی 84
- راهبردهای مقابله با اتراف 84
- ج) دوری خواص از اتراف 85
- جمع بندی 86
- کتاب نامه 87
دلیل زیاده روی در مصرف کالاست و گاه به دلیل کیفیّت فراتر از حد متعارف آن. با وجود این، درباره مرغوبیت کالای مصرفی و کیفیت بالای آن، روایاتی وارد شده است،(1) از این رو، برخی فقیهان،(2) روایت «لیس فی الطعام سرف»(3) را بر بالا بودن کیفیت و مرغوبیت آن حمل کرده اند، ولی این قید را نیز به درستی افزوده اند که کیفیت بالا نباید از حد متعارف به در شود و گونه ای از اسراف تلقّی گردد.(4)
نکته پایانی آن است که موضوع اسراف، به هیچ روی، استثناپذیر نیست و حتی هزینه کردن مال در کارهای خیر نیز باید متعادل باشد و از حد میانه خارج نشود.(5)
با وجود این، در برخی شرایط، می توان از حد میانه فراتر رفت و اعتدال را رعایت نکرد، از جمله ایثار در شرایط دشوار اقتصادی.(6)
همچنین از منظر آموزه های دینی، حد میانه روی در انفاق و کمک به فقیران، متفاوت با نظر عموم مردم بوده و انفاق زیاد پسندیده است هرچند از دید عرف، نکوهیده باشد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله به حضرت علی علیه السلام فرمودند:
«أمّا الصدقی فجهدک جهدک حتّی یقال: قد أسرفت و لم تسرف...»؛(7)
1- . در این باره نک: محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج5، صص201 و 202؛ محمد بن حسن حرّ عاملی، وسائل الشیعه، ج16، صص540 -544، 597 و 614 .
2- . نک: محمدعلی انصاری، الموسوعی الفقهیی المیسره، ج3، ص201.
3- . برای روایت نک: محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج6 ، ص280.
4- . نک: زین الدین بن علی عاملی (شهید ثانی)، مسالک الافهام، ج4، ص151.
5- . برای آیات نک: انعام (6)، آیه 141؛ اسراء (17)، آیه 29. برای روایات نک: محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج4، صص11 و 32؛ ج5، ص67 ؛ محمد بن حسن طوسی، تهذیب الاحکام، ج6 ، ص171.
6- . برای آیات نک: انسان (76)، آیات 5 -22؛ حشر (59)، آیه 9. برای روایات نک: محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج4، ص18.
7- . محمد بن یعقوب کلینی، الفروع من الکافی، ج8 ، ص79.