الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 65

اما صدقه، پس چندان در این راه بکوش که گفته شود: اسراف کردی، در حالی که تو زیاده روی نکرده ای.

زمینه ها و عوامل اسراف و تبذیر

اشاره

اسراف مالی و تبذیر، به ویژه هنگامی که به صورت رویّه ای فردی و فرهنگی در جامعه درمی آید، متأثر از چندین عامل فردی و اجتماعی است که در آموزه های دینی به آن اشاره شده است. از عوامل و زمینه های مهم در بروز اسراف و تبذیر می توان از عوامل زیر یاد کرد:

الف) ناآگاهی

جهل و ناآگاهی، عامل بسیاری از انحرافات اخلاقی و رفتاری، از جمله اسراف و تبذیر است. ناآگاهی به موضوع و معیارهای اسراف سبب می شود بسیاری از افراد، ناخواسته گرفتار اسراف شوند و حتی برخی، تبذیر مالی را نوعی سخاوت پندارند و جلوگیری از اسراف را «بخل ورزی» نامند!؛ همچنین بی اطلاعی از حکم و نیز ناآگاهی از پیامدهای فردی و اجتماعی و عواقب اخروی آن باعث می شود عده ای این مسئله را بی اهمیت انگارند و انگیزه ای برای دوری از آن نداشته باشند.

از این رو، امیر مؤمنان علیه السلام به طور کلی سرچشمه زیاده رویها و کوتاهیها را جهل و ناآگاهی آدمی می داند:

«لایری الجاهل إلا مفرطاً أو مفرّطاً»؛(1)

نادان شناخته نشود جز آنکه در کارها زیاده روی یا کوتاهی کند.

ب) هواپرستی

یکی از عوامل مهم اسراف و تبذیر، هواپرستی است. نفس آدمی در گرایش