الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 66

به لذتهای مادی، سیری ناپذیر است، از این رو هرگاه خواسته های نفس با آموزه های عقلانی و دینی مهار نگردد، از نظر روحی و روانی، سرچشمه غفلت از خدا و خلق می گردد و از نظر رفتاری، قویترین عاملی است که آدمی را به سوی زشتیها(1) و زیاده رویها می کشاند و موجب بیگانگی او از همه اصول اخلاقی می گردد.

از این رو، قرآن کریم پیروی از هوای نفس را زمینه ساز افراط و زیاده روی می داند: (( وَ لاتُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَنْ ذِکْرِنَا وَ اتَّبَعَ هَوَاهُ وَ کَانَ أَمْرُهُ فُرُطاً)) :(2) «و از آن کس که قلبش را از یاد خود غافل ساخته ایم و از هوس خود پیروی کرده و [اساس] کارش بر زیاده روی است، اطاعت مکن».

ج) ثروت اندوزی و رفاه زدگی

مال و ثروت به طور طبیعی زمینه ساز رفاه زدگی و هواپرستی است،(3) و با نپرداختن به اصلاح و تهذیب نفس و بی توجهی به دستورات عقل و دین، روحیه مصرف گرایی و رفاه زدگی و به تعبیر قرآن «اتراف» در آدمی به وجود می آید. بنابراین، ثروتمندیِ همراه با روحیه اشرافی گری از زمینه های مهم اسراف و تبذیر به شمار می رود. از همین رو، یکی از ویژگیهای بارز مُترفان، زیاده روی در مصرف است.

این گونه است که قرآن کریم، گاه مترفان را اصحاب دوزخ می داند و گاه مسرفان را: (( وَ أَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ... إِنَّهُمْ کَانُوا قَبْلَ ذَلِکَ مُتْرَفِینَ)) :(4) «و یاران چپ، کدامند یاران چپ! ... اینان بودند که پیش از این، نازپروردگان بودند».

1- . نک: یوسف (12)، آیه 53 .
2- . کهف (18)، آیه 28.
3- . نک: عبدالواحد بن محمد آمِدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص368.
4- . واقعه (56)، آیات 41 و 45.