الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 67

(( وَ أَنَّ الْمُسْرِفِینَ هُمْ أَصْحَابُ النَّارِ)) :(1) «و اسراف کاران، همدمان آتشند».

د) رذیلتهای اخلاقی

منشأ دیگر بسیاری از انحرافات رفتاری و از جمله اسراف و تبذیر، فساد اخلاقی است. در این میان برخی رذیلتهای اخلاقی، ارتباط مستقیمی با موضوع بحث دارد که از آن جمله است: خودبرتربینی، برتری جویی و خودنمایی. از این رو، در اسلام، هرگونه مصرفی که زاییده برتری جویی یا با هدف خودنمایی انجام پذیرد، نکوهش شده است؛ قرآن کریم در دو جا اسراف کاری فرعون را در کنار روحیه استکبارورزی و برتری جویی وی یاد می کند که خود، نشان از ارتباطی معنادار میان این دو دارد: (( وَ إِنَّ فِرْعَوْنَ لَعَالٍ فِی الأَرْضِ وَ إِنَّهُ لَمِنَ الْمُسْرِفِینَ)) :(2) «و بی تردید فرعون در زمین، برتری جوست و هم او از اسراف کاران است».

روایات نیز، استفاده از امکانات مادی به قصد فخرفروشی و خودنمایی را زمینه ساز اسراف می داند و آن را نکوهیده است. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله می فرمایند:

«... و من لبس ثوباً فاختال فیه خسف الله به من شفیر جهنّم...»؛(3)

هر کس جامه ای بپوشد و با آن فخرفروشی کند، خداوند او را از لبه دوزخ [به قعر آن] فرو خواهد برد.

نیز می فرمایند:

«من بنی بنیاناً ریاءاً و سمعی حمله یوم القیامی... و هو نار تشتعل ثمّ

1- . مؤمن (40)، بخشی از آیه 43. نیز نک: ناصر مکارم شیرازی و دیگران، تفسیر نمونه، ج23، ص230.
2- . یونس (10)، آیه 83 . نیز نک: دخان (44)، آیه 31. روشن است که «اسراف» در اینجا به مفهوم گسترده خود در معنای هرگونه تجاوز از حد و زیاده روی به کار رفته است که فرعون، مصداق بارز آن در ابعاد گوناگون می باشد (نک: عمر بن علی دمشقی، اللباب فی علوم الکتاب، ج10، ص392).
3- . محمد بن علی بن بابویه قمی (شیخ صدوق)، من لایحضره الفقیه، ج4، ص13.