الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 7

خدمت بشر می داند و تصرف انسان در آن و استفاده وی را جز در اموری خاص، مجاز شمرده است و اصل را بر اباحه و حلّیت مصرف می نهد.(1)

از سوی دیگر، با ترغیب به استفاده از نعمتهای مباح، تحریم آن را بدعت و تشریع می داند(2) و خودداری از مصرف آن را سرزنش می کند: (( قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِینَهَ اللهِ الَّتِی أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَ الطَّیِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ قُلْ هِیَ لِلَّذِینَ آمَنُوا فِی الْحَیَاهِ الدُّنْیَا خَالِصَهً یَوْمَ الْقِیَامَهِ)) :(3) «بگو: زیورهایی را که خدا برای بندگانش پدید آورده و [نیز] روزیهای پاکیزه را چه کسی حرام گردانیده است؟ بگو: این [نعمتها] در زندگی دنیا برای کسانی است که ایمان آورده اند و روز قیامت [نیز] خاص آنان می باشد».

با وجود این، بر خلاف مکاتب رایج اقتصادی، مصرف از دیدگاه اسلام، هدف نهایی نیست، بلکه هدفی میانی است و مقدمه ای برای اهداف والاتر که می باید در چارچوب معیارهای ارزشی و با رعایت محدودیتهای خاصی انجام گیرد که در ادامه به آن می پردازیم.

اهداف و انگیزه های مصرف

در اقتصاد سرمایه داری، هدف نهایی از مصرف، افزایش مطلوبیت است. مطلوبیت، به معنای فایده و رضایت خاطری است که انسان از مصرف کالا یا خدمات، به دست می آورد.(4) در این دیدگاه، سعادت آدمی در به دست آوردن بیشترین لذّت است و لذّت نیز - با وجود اختلاف در مفهوم و

1- . نک: بقره (2)، آیه 168؛ انعام (6)، آیه 45؛ مائده (5)، آیات 4 و 5 ؛ اعراف (7)، آیه 157؛ حج (22)، آیه 30.
2- . نک: مائده (5)، آیه 103؛ انعام (6)، آیات 138، 140 و 150؛ یونس (10)، آیات 59 و 60 .
3- . اعراف (7)، بخشی از آیه 32.
4- . نک: سیاوش مریدی و علیرضا نوروزی، فرهنگ اقتصادی، ص680 .