الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 77

خوشگذرانیها، او را به غرور و سرکشی واداشته است.(1)

کاربرد معنایی این واژه در قرآن کریم، بیانگر زندگی اشرافی، رفاه زدگی و لذّت گرایی ثروتمندان است که همراه با غرور و طغیان می باشد. بنابراین، کاربرد آن ویژه ثروتمندان است و برای افراد کم درآمد، هرچند به سهم خود مصرف گرا باشند، به کار نرفته است.(2)

با این توضیح، رابطه اتراف و اسراف مشخص می گردد، گرچه اتراف، همواره ملازم اسراف است ولی از یک سو در مفهوم اتراف، نوعی لذت گرایی و شهوت پرستی ناشی از ثروت زیاد نهفته است که عامل طغیان می باشد و از دیگرسو، اسراف مفهومی گسترده دارد که هرگونه زیاده روی در مصرف را در بر می گیرد، هرچند همراه با ثروت زیاد نیز نباشد.

بنابراین، ثروت زیاد، مصرف گرایی، رفاه زدگی و تجمل گراییِ همراه با غرور و طغیانِ ناشی از آن و اختلاف فاحش طبقاتی از معیارهای تشخیص اتراف است. یادکردنی است که در قرآن کریم، واژه های دیگری نیز برای اشاره به زندگی اترافی و مترفان به کار رفته است، از جمله واژه «بَطَر» که به معنای «طغیان و سرمستی بر اثر فزونی نعمت»(3) است و نیز واژه «ملأ» که به معنای جمعیت چشمگیر و بیشتر ثروتمند است.(4)

ویژگیهای مترفان

اشاره

مترفان دارای صفات و ویژگیهایی اند که در زیر به برخی اشاره می کنیم:

1- . نک: ابن منظور، لسان العرب، ج9، ص17؛ راغب اصفهانی، المفردات، ص166.
2- . نک: محمدرضا حکیمی و دیگران، الحیای، ج3، ص312؛ محمدتقی مدرسی، من هدی القرآن، ج14، ص418.
3- . برای آیه نک: قصص (28)، آیه 58 . نیز برای واژه شناسی نک: ابن منظور، لسان العرب، ج4، صص68 و 69؛ محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج16، ص61 .
4- . نک: راغب اصفهانی، المفردات، ص776.