الگوی مصرف در آموزه های اسلامی صفحه 83

به انحراف [و فساد] بپردازند و در نتیجه، عذاب بر آن [شهر] لازم گردد، پس آن را [به تمامی] نابود می کنیم».

تعبیر (( أَمَرْنَا مُتْرَفِیهَا فَفَسَقُوا فِیهَا)) یا بدین معناست که مترفان را به اطاعت و فرمانبری امر کردیم ولی آنان سر باز زدند و گناه کردند، و یا طبق ظاهر آیه، به این معناست که آنها را به فسق فرمان دادیم که در این صورت، نوعی مجاز است و کنایه از فراهم ساختن وسایل و امکانات برای آنان تا با استفاده نادرست از آن، سزاوار نابودی شوند.(1)

شایان ذکر است که بر اساس آیات و روایات، در کنار سنّتِ نابودی مترفان و جوامع اترافی که در آیه پیشین اشاره شد، سنّت «استدراج» قرار دارد، بدین معنا که پروردگار، در مؤاخذه و نابودی آنان نمی شتابد، بلکه گاه درهای نعمت و رفاه بیشتر را به روی آنان می گشاید و این افزایش نعمت و لذّت، مقدمه دردناک تر شدن عذاب آنان خواهد بود.(2)

د) فرجام دردناک

فرجام اخروی اتراف و رفاه زدگی، بسیار دردناک است. از نگاه قرآن، اینان از اصحاب شِمالند: (( وَ أَصْحَابُ الشِّمَالِ مَا أَصْحَابُ الشِّمَالِ، فِی سَمُومٍ وَ حَمِیمٍ، وَ ظِلٍّ مِنْ یَحْمُومٍ، لا بَارِدٍ وَ لا کَرِیمٍ، إِنَّهُمْ کَانُوا قَبْلَ ذَلِکَ مُتْرَفِینَ)) :(3) «و یاران چپ، کدامند یاران چپ! در [میان] باد کُشنده و آب داغ و سایه ای از دود تار، نه خنک و نه خوش، اینان بودند که پیش از این، نازپروردگان بودند».

چنان که گذشت، اصحاب شمال یعنی همان دوزخیان که نامه عملشان به

1- . نک: محمود بن عمر زمخشری، الکشّاف، ج2، ص654 ؛ محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج13، صص60 و 61 .
2- . نک: انعام (6)، آیات 44 و 45؛ نیز: محمدحسین طباطبایی، المیزان، ج7، صص91-93.
3- . واقعه (56)، آیات 41- 45. نیز نک: مؤمنون (23)، آیه 64 ؛ انبیاء (21)، آیات 11-14.