فلسفه احکام و تربیت صفحه 232

[علت این که در دین اکراه نیست]

خدای تعالی به دنبال جمله «لا إِکْراهَ فِی الدِّینِ» ، جمله «قَدْ تَبَیَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَیِّ» ، را آورده، که بیان علت جمله اول است که چرا در دین اکراه نیست، و حاصل تعلیل این است که اکراه و اجبار - که معمولاً از قوی نسبت به ضعیف سر می زند - وقتی مورد حاجت قرار می گیرد که قوی و ما فوق (البته به شرط این که حکیم و عاقل باشد و بخواهد ضعیف را تربیت کند) مقصد مهمی در نظر داشته باشد، که نتواند فلسفه آن را به زیر دست خود بفهماند، (حال یا فهم زیر دست قاصر از درک آن است و یا این که علت دیگری در کار است) ناگزیر متوسل به اکراه می شود، و یا به زیردست دستور می دهد که کورکورانه از او تقلید کند و... و اما امور مهمی که خوبی و بدی و خیر و شر آن ها واضح است، و حتی آثار سوء و آثار خیری هم که به دنبال دارند، معلوم است، در چنین جایی نیازی به اکراه نخواهد بود، بلکه خود انسان یکی از دو طرف خیر و شر را انتخاب کرده و عاقبت آن را هم (چه خوب و چه بد) می پذیرد و دین از این قبیل امور است، چون حقایق آن روشن، و راه آن با بیانات الهی واضح است و سنت پیامبر نیز آن بیانات را روشن تر کرده پس معنای «رشد» و «غی» معلوم می گردد که «رشد» در پیروی دین و «غی» در ترک دین و روگردانی از آن است، بنا براین دیگر دلیلی ندارد که کسی را بر دین اکراه کنند(1).

معرفی منابع

برای اطلاع بیشتر رجوع شود به:

1. کتاب پرسش و پاسخ های دانشجویی، ج 7، ص 306؛ 2. نرم افزار پرسماًن نهاد مقام معظم رهبری در دانشگاه ها؛ 3. تفسیرالمیزان، ج 2، ص 524؛ 4. تفسیر نمونه، ج 11، ص 427؛ 5. سایت های اینترنت:

www.tebyan.net

- www.shareh.com - www.nezam.org