فلسفه احکام و تربیت صفحه 296

1. برهان نظم (روم/ 20، انسان/ 2، مومنون/ 12 و 13، الم سجده/ 6-9، جاثیه/ 4، غافر/ 67 و...)

2. برهان حرکت. (انعام/ 75 تا 79)

3. برهان وجوب و امکان (فاطر/ 15 تا 17، محمد/ 38، الرحمن/ 29)

4. برهان علت و معلول. (طور/ 35 و 36 و 43)

5. برهان صدیقین (فصلت/ 53، آل عمران/ 18، بروج/ 20، حدید/ 3، نور/ 35...)

6. راه فطرت و سیر درون: (روم/ 30 و 33، عنکبوت/ 63 و 65، یونس/ 22 و 23، زخرف/ 9 و 87، یونس/ 31، مؤمنون/ 84-89، اعراف/ 179)(1).

همان گونه که مشهود است قرآن کریم روی همه این طرق، تکیه کرده است منتهی گسترده ترین برهانی که قرآن در برابر مخالفان، مطرح نموده، همان برهان نظم است که وجود آن منبع لایزال و علم و قدرت او را از طریق ارائه شگفتی های آفرینش و آثار بدیع و نظام های عجیب جهان هستی، اثبات می کند(2).

حاصل آنکه قرآن کریم بر هر دو طریق فطرت و عقل تکیه نموده است منتهی بیشترین استدلالات قرآن از راه عقل و علم است و شاید این به خاطر سهل الوصول بودن طریق علمی و عقلی است و اینکه فطرت برخی از انسان ها گاهی اوقات به خاطر زنگار غفلت و معصیت؛ جوابگو نمی باشد.