راه نجات صفحه 200

سخنی بگوید که ملّت ها پشت سرهم بیایند و آن را تکرار کنند و هیچ حکیم و دانشمندی نتواند شبیه این سخن را بیاورد که «همه ی شما از آدم هستید و آدم از خاک است، هیچ برتری برای عرب بر عجم و هیچ برتری برای سفیدپوست بر سیاه پوست جز به تقوا وجود ندارد».(1)

این چه سخن بزرگی است که میان افراد بشر برابری ایجاد می کند. هیچ فردی را بر فرد دیگری برتری نمی دهد، و همه ی مردم را برادرانی می داند که از یک پدر و یک مادر هستند، همان گونه که همه از خاک هستند. لذا، تکبّر و خودبزرگ بینی معنایی نمی تواند داشته باشد، تنها امتیازی که پذیرفته شده، تقوا و پروای از خداست. و هرگاه انسان معنای تقوا را بداند، بزرگی این حدیث شریف را نیز درک می کند.

امیر المؤمنین علیه السّلام نیز در سخن مشهوری چنین فرموده اند: «فرزند آدم را با تکبر و خودبینی چکار، او که آغازش نطفه ای آلوده و انجامش مرداری گندیده است».(2) همچنان که در معنای تقوا فرموده اند: «تقوا عبارت است از کار کردن مطابق با قرآن کریم و ترس از خدای بزرگ و با عظمت و راضی بودن به مال کم و آمادگی برای روز رفتن».(3)

پس اساسی که اسلام آن را بنا می کند بر دوستی مردم با همدیگر و کمک کاریشان در تقوا و عمل نیکو استوار است. اگر رقابت و مسابقه ای است باید رقابت و مسابقه در کارهای خیر و آنچه که برای همه ی جامعه مفید است باشد و محدود به منفعت و مصلحت شخصی نباشد. فرد باید خود را در منافع جامعه ذوب کند و برای پیشرفت جامعه تلاش نماید و این امر جز با محبّت و

1- (1) . ر. ک: مسند أحمد، ج 5، ص 411.
2- (2) . ر. ک: نهج البلاغه، حکمت 445.
3- (3) . سبل الهدی و الرشاد، ج 1، ص 421.