مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 105

(Subjective) چندان بستگی ندارد. در پذیرش یا وارش آراء و نظرات، عوامل Subjective تأثیری ندارد و عوامل Objective تأثیر دارد. وقتی علوم تجربی الگو قرار گرفت، این حالت تعمیم داده شد که در سایر علوم و معارف هم رد و قبولها براساس عوامل Objective است و به عوامل Subjective بستگی ندارد.

این که شخص، حسود باشد یا خیرخواه؛ بدخواه دیگران باشد یا نباشد، آدم متکبری باشد یا آدم متواضعی؛ از لحاظ کاراکتر اخلاقی، صادق باشد یا صادق نباشید، خادم باشد یا خائن، اینها فرقی در قبول آراء و نظرات او از جانبی من نمی کند. شما مثلا اگر پیش یک جراح رفتید هیچ وقت نمی پرسید او آدم خوبی است یا آدم بدی است؛ مشروبات الکلی هم مصرف می کند یا نمی کند، آدم پول دوستی هست یا نیست، آدم حسودی است یا حسود نیست، اهل غیبت و تهمت هست یا نیست، اصلا اینها را نمی پرسید، چرا؟ چون فرضتان این است که عوامل مؤثر در جراحی او عوامل Subjective نیستند. یک سلسله علوم و دانشهای کاملا Objective هستند که اینها را متکبر، متواضع، خادم و خائن، پول دوست و غیرپول دوست، شهرت طلب و غیرشهرت طلب هم می تواند داشته باشد. هیچ کس نمی گوید که نزد فلان تعمیرکار ماشین نرو، چون فلان خصلت اخلاقی را دارد. چرا؟ چون به نظر می آید در تعمیر ماشین این خصلتها تأثیری ندارد.

این به دلیل الگوگیری ما از متدولوژی علوم تجربی است. ولی واقعیت این است که انسان سنتی اصلا به این قائل نبود و آهسته آهسته، این تلقی در نظر انسان مدرن هم کمی در معرض شک و شبهه قرار گرفت.

فرض کنید که من سرما میخورم و تب میکنم. وقتی تبم شدت پیدا کرد، آرام آرام، به حالتی می افتم که روانشناسان از آن تعبیر به هذیان می کنند؛ یعنی من در حالت تب آنچه را که وجود ندارد گاهی فکر میکنم که هست و آنچه را که موجود است، گاهی فکر می کنم که نیست. وقتی آدم تب زده، دستخوش هذیان می شود معنایش این است که یک چیزهایی که وجود خارجی ندارند را فکر میکند وجود دارد و یک چیزهایی را که وجود دارند، ناموجود گمان می کند. انسان مست، مادهای مصرف کرده و دستخوش یک حالاتی شده است که بعضی چیزهایی را که وجود ندارند را موجود فکر میکند و بعضی چیزهایی را