مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 108

او گفت برخلاف آنچه تاکنون تصور کرده ایم، همه آراء و نظرات ما ناشی از استدلال نیست. یعنی تناظر یک به یک بین فقرات معلومات ما با ادله پشتیبانی کننده آنها وجود ندارد.

جیمز می گوید ما انسانها عقایدمان را از راههای مختلفی کسب کرده ایم، بخش عظیمی از عقایدمان به خاطر تلقین دوران کودکی است، پدران، مادران، برادران و خواهران بزرگتر و معلمان و مربیان ما، عقایدشان را به ما تلقین کرده اند، این تلقین پذیری والقاء پذیری، بخشی از عقاید ما را تشکیل داده است. بخشی از عقاید ما ناشی از ترسهای ما و بخشی ناشی از امیدهای ماست، یعنی گاهی وقتها ما چون امید داریم که فلان چیز وجود داشته باشد، معتقد می شویم که وجود دارد. یا چون ترس داریم از این که فلان چیز وجود داشته باشد، می گوییم وجود ندارد.

بخشی از عقاید ما ناشی از عشقهای ما و بخشی از عقاید ما ناشی از نفرتهای ما است. بخشی از عقاید ما ناشی از منافع فردی ما و بخشی از عقاید ما ناشی از منافع گروهی و جمعی ما است. فقط یک بخش از عقاید ما ناشی از این است که برایشان استدلال داریم و این بخش اخیر که عقاید ناشی از استدلال ماست، به نظر جیمز کمترین بخش عقاید ما را تشکیل میدهد. این سخن یعنی در فرآیند اتخاذ عقیده، عوامل غیرمعرفتی هم مؤثرند.

یعنی شما فکر میکنید بی طرفانه با عقاید مواجه می شوید و اگر یک عقیده را قبول کردید، چون دلیلش قوی بود قبول کردید یا فکر میکنید اگر یک عقیده را رد کردید، دلیلش ضعیف بود که رد کردید، در صورتی که در قوت ادله، در ضعف ادله و در قبول و رد مدعیات مسائل نفسانی ما (مسائل Subjective) اثر می گذارند.

یکی از وجوه اختلاف مهم انسان متجدد با انسان سنتی این است که انسان متجدد معتقد است که هیچ عامل غیرمعرفتی در شناخت او از عالم واقع مؤثر نیست، اما اعتقاد انسان سنتی بر این است که در جریان شناخت جهان هستی اعم از جهان طبیعت و جهان ماورای طبیعت، عوامل غیرمعرفتی هم بسیار دخیل هستند و مهمترین عامل غیرمعرفتی که در جریان شناخت دخیل است مسأله گناه می باشد. انسان سنتی کاملا