مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 167

خرد مدرن را تفکر در ماهیت واقعیتها، روابط پدیده های جدید، کشف قانونمندیهای آنها، اسطوره زدایی از جهان، تکیه بر خرد انسانی و خرد تاریخی و خرد اجتماعی میشمارد.

با توجه به هدف این مقاله ما در ادامه بحث، اندیشه تجددگرایانه را به عنوان یک الگوی فکری مورد تجزیه و تحلیل قرار خواهیم داد.

در مورد «تجدد» نظرات و خصایص مختلفی ارائه شده است. جدای از اختلافات به طور خلاصه چهار ویژگی مهم را می توان برشمرد.

الف - ویژگیهای معرفت شناختی

رویکرد تجدد به موضوع، روش اندیشه، معرفت ارزشمند و حدود معرفت انسان براساس مبانی زیر استوار است:

١- تحدید حدود معرفتی انسان به پدیده ها و مردود دانستن یا مغفول گذاشتن واقعیتهای دیگر.

2 - اصالت دادن به علم تجربی، برتر دانستن آن بر شناختهای دیگر، تکیه بر آن در امور زندگی، تأکید بر ضرورت اقتدار علم، و در نهایت داشتن «پروبلماتیک» علمی در برخورد با مسائل.

٣- اتخاذ رویکرد غایت گرایانه (Teleological و ابزارگرایانه (Instrumental) در معرفت گزینی و ارزیابی آن با ملاک بیرونی. در این راستا تجددگرایی ملاک معرفت را تولید قدرت و نفع برای زندگی انسان در این دنیا قرار میدهد. در این رویکرد منبع شناخت، موضوع شناخت و هدف شناخت به عالم این جهانی و محسوس برمی گردد.

ب - ویژگیهای هستی شناختی

اندیشه تجدد نسبت به ساختار جهان و روابط عناصر آن دارای خصوصیات چندی است که از جمله مهمترین آنها عبارتند از:

١ - اسطوره زدایی از جهان و رد تأثیر نیروهای فوق طبیعی بر امور زندگی