مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 170

بدین گونه بود که در غرب الگوهای فکری تجدد شکل گرفت. این الگو که خرد مدرن نیز نامیده می شود دارای مفاهیم، زبان، اصول، قضایا و رهنمودهای خاصی است که روح حاکم بر تمدن غربی محسوب میشود و جهان را متغیر و متفاوت از الگوی سنتی حاکم بر غرب ترسیم می کند. در سطح معرفت شناسی با محدود کردن دایره شناخت به پدیده های این جهان و تأکید بر اقتدار و اعتبار شناخت علمی، ارزشمند و معتبر شمردن دانشی که قدرت و منفعت تولید کند، تقدس زدایی از جهان و مردود دانستن تأثیر دستهای غیبی بر این عالم و بی مهری با معرفت دینی و کم توجهی به معرفت فلسفی طرح پرسشهای خاصی را از ما می پذیرد. الگوی فکری تجددگرایانه توسط بسیاری از افراد صاحب نام جهان سوم به تقلید اخذ شده و برای تحلیل مسائل آن کشورها مورد استفاده قرار گرفته است. پس از این در مورد چند و چون چنین تجددگراییای سخن خواهیم گفت.

مفهوم و ویژگیهای سنت گرایی

اشاره

سنت گرایی نیز دو مفهوم مهم دارد. مفهوم عام آن به گرایش ذهنی یا عملیای اطلاق می شود که سنت را ملاک ارزیابی و معتبر می شمارد. معمولا سنت را آنچه به گذشته مربوط است و اکنون حیات دارد یا مسائل مهمی که در گذشته بوده و پدیده های دیگر را تحت تأثیر قرار داده است، معرفی میکنند. به طور خلاصه سنت گرایی به مفهوم عام کلمه را می توان هرگونه ارجاع اندیشه، عمل و اعیان دیگر به سنتها که در گذشته ریشه دارند، دانست.

تعریف سنت گرایی به مفهوم خاص کلمه کار بسیار دشواری است. منابع موجود در این زمینه نیز بسیار کم می باشد، به طوری که افراد به صورت حاشیه ای و در کنار بحث تجددگرایی به آن اشاره کرده اند. مفهوم خاص موردنظر ما از سنت گرایی الگوی فکری است که در مقابل تجدد به مفهوم خاص کلمه و در تضاد با آن مطرح می شود. در ادامه برخی ویژگیهای آن را مورد بررسی قرار می دهیم.