مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 172

٣ - اندیشه سیاسی سنتی، عدم پردازش اندیشه مدنی جدید و اعتقاد به سلسله مراتب سیاسی و لزوم تبعیت مردم از حکام در جهت سعادت یاد شده.

4- گرایش به نظریه اقتصاد سنتی مبتنی بر کشاورزی، تولید خانگی، استفاده از ابزارهای سنتی و بازار سنتی.

تجددگرایی در ایران

تاریخ تجددگرایی در ایران با ظهور تجددگرایی در جهان اسلام به طور کلی مرتبط است و سابقه آن به حدود دو قرن پیش برمی گردد. می توان گفت، تجددگرایی باغرب گرایی پیوندی تاریخی و ماهوی دارد. این جریان در جهان اسلام از ابتدای قرن 13 و در ایران از ربع دوم آن ظهور کرده و تاکنون ادامه یافته است. چنانچه تفاوتهای ظاهری متجددان را در نظر بگیریم، می توان تجددگرایی در ایران را به انواع زیر تقسیم کرد:

١- تجددگرایی خودباخته؛

2- تجددگرایی مذهبی؛

3 - تجددگرایی ضد مذهب؛

4- تجددگرایی بی تفاوت به مذهب.

تجددگرایی خودباخته به جریانی اطلاق می شود که شیفته محض تجدد (بیشتر ظواهر) غرب شده، عنایتی به وضعیت خویش نداشته است.

تجددگرایان ضد مذهب می خواستند جامعه را متجدد کنند، ولی چون برای مذهب در جامعه نقش مهمی قائل بودند آن را مانع اصلی تجدد معرفی می کردند و برای رسیدن به تجدد، کنار گذاشتن آن را لازم می شمردند.

تجددگرایان بی تفاوت به مذهب، در پی دستیابی به آثار تجدد بودند و در این میان موضع خاصی نسبت به مذهب نداشتند و در واقع قضاوت و پاسخ مذهب را در این ارتباط جویا نمی شدند.

تجددگرایان مذهبی سعی کردند، تجدد را با مذهب آشتی دهند. این جریان را می توان بر روی یک طیف از افرادی که تنها توجه حاشیه ای و تزیینی به مذهب داشتند تا