مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 174

3- ٣. محمود کتیرایی، فراماسونری در ایران از آغاز تا تشکیل لژ بیداری ایرانیان، اقبال 1347.

جریان تجددگرایی بعدها به دست امثال تقی زاده و کسروی ادامه یافت و در جریان حکومت پهلوی نیز پیگیری شد. امروز نیز بسیاری از منادیان «توسعه» جزء جریان تجددگرایان محسوب می شوند. اگر چه بعضی به دلیل شرایط فرهنگی - سیاسی حاکم از بیان صریح آن پرهیز می نمایند، نگارنده معتقد است صورت نوعی این حرکتها را می توان نزد آغازگران آن مشاهده کرد.

به طور کلی تجددگرایی در ایران از ویژگیهای زیر برخوردار بوده است:

١- تجددگرایی در غرب به دنبال یک جدال فکری و پیروزی فکری تجدد بر سنت شکل گرفت و اساسا دارای ریشه و بنیاد فکری است، در حالی که تجددگرایی جامعه ما فاقد چنین پشتوانه و تجربه تاریخی میباشد و بیشتر به دلایل عینی و در طلب تکنولوژی وصنعت مدرن شکل گرفته است و از عمق فکری و فلسفی لازم برخوردار نیست.

2- تجددگرایی در جامعه ما تحت تأثیر عوامل خارجی هم به صورت آگاهانه و هم به صورت ناخواسته و اجباری) و در ارتباط با غرب شکل گرفته است. لذا در مرحله اول یک مسأله برون سیستمی و برون زا می باشد. این جریان هیچگاه نتوانسته است، با سنت فکری جامعه ارتباط ارگانیک یا «گفتمانی» برقرار کند.

3- در تاریخ ایران (از قاجار تا دوره پهلوی) و امروزه نیز وضع همین گونه است و به قول «گوله» جامعه شناس ترک، اینان به جای این که با طرفهای مقابل گفت وگو کنند با خود گفت وگو می کنند. از اواخر دوره قاجار، همواره حاکمان جامعه مبلغ تجددگرایی بودند و مهر شرایط خود را بر آن زده اند؛ در نتیجه، اولا تجددگرایی نتوانسته است یک سنت تاریخی مستقل ایجاد کند، ثانیأ میزان توفیق تجددگرایی تحت تأثیر توانایی و میزان نفوذ قدرت حاکم بوده است و ثالثا به دلیل شکاف و تضاد تاریخی که بین مردم و نظام حاکم وجود داشته، تجددگرایی نه تنها هیچگاه موفق به کسب پایگاه توده ای نشده است، بلکه مردم همواره در مقابل آن مقاومت کرده اند، تا جایی که با پیروزی انقلاب اسلامی تجددگرایی نخستین شکست تاریخی خود را تجربه کرد.

4 - غالب تجددگرایان ایران از درک عمیق و کامل تجدد عاجز بوده اند. توجه نسلهای