مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 179

8- واقعیتهای قدیم معانی و کاربردهای جدیدی پیدا میکنند که از معانی و کاربردهای قبلی آنها بسیار به دور است. از این رو، احکام جدیدی می خواهند. با باقی ماندن در حصار اندیشه سنت گرایانه امکان ارائه چنین احکامی وجود ندارد. امروزه در جامعه، اندیشه های جدید و جلوه های مدنیت جدید ظهور کرده اند که در سنت پیرامون آنها نظری نمی بینیم.

9- بخشی از این مسائل به جهت گیری معرفت شناسانه سنت گرایی برمی گردد. نگارنده معتقد است هدف معرفت باید علاوه بر کشف حقیقت، تحقق و رسیدن به آن نیز باشد و این مهم جز با دستیابی به قدرت و داشتن جهت گیری غایت گرایانه در معرفت شناسی ممکن نیست.

ب - ارزیابی الگوهای فکری در توضیح تاریخ اندیشه ما

یکی از ملاکهای ارزیابی یک الگوی فکری توان آن الگو در ایجاد پیوند ما با وضعیت گذشته و حال است. بررسی اندیشه های بسیاری از متفکران جامعه نشان می دهد، این الگوهای دوگانه نمی توانند در چهارچوب خود، آنها را توضیح دهند. به عبارت دیگر سرمایه های فکری جامعه در ظرف این الگوها نمیگنجند؛ در نتیجه، محصور شدن در این الگوها موجب محروم شدن از سرمایه های فکری خواهد شد. در این ارتباط، تجددگرایی فقط بعضی از اندیشه های دو قرن اخیر را توضیح می دهد. این الگو اولا هیچ ارتباط فکری بین ما و گذشته فکریمان نمی تواند برقرار کند. ثانیا در این دو قرن نیز اندیشه بسیاری از متفکران در چهارچوب آن نمیگنجند.

این مسأله در مورد سنت گرایی نیز صادق است، چرا که سنت گرایی بیشتر با گذشته ارتباط دارد و از توضیح وضعیت اندیشه در دوران معاصر ناتوان است. برای نمونه می توان به اندیشه های متفکرانی چون سید جمال، امام خمینی ، دکتر شریعتی، استاد مطهری و شهید صدر در دوران معاصر اشاره کرد. این متفکران و بسیاری دیگر نه صرفا سنت گرا هستند و نه تجددگرا؛ در نتیجه در هیچ کدام از قالبهای فکری مذکور نمیگنجند. با تکیه بر الگوهای فکری یاد شده نمی توان اندیشه های این متفکران را بدرستی