مدرنیته، روشنفکری و دیانت صفحه 180

توضیح داد.

ج - باز یا بسته بودن مرزهای الگوهای فکری

براساس این ملاک هر چه مرزهای الگوهای فکری باز باشد و نظام مبادله در درون و بیرون آنها بدرستی انجام گیرد، نشانه قدرت و پویایی الگوی فکر می باشد. الگوهای فکری باید بتوانند گزاره ها و دستاوردهای الگوهای فکری دیگر را در درون خود جذب کنند و با آنها ارتباط گفتمانی داشته باشند؛ یعنی الگوی فکری باید ارتباط افقی خوبی با الگوی دیگر داشته باشد. همچنین ارتباط عمودی الگوی فکری بسیار مهم است. این که الگوهای فکری تا چه حد بتوانند با تاریخ اندیشه ارتباط مثبت داشته باشند و تصویری که از تاریخ اندیشه میدهند بسته یا باز باشد؛ در ارزیابی آنها اهمیتی اساسی دارد. تجزیه و تحلیل ویژگیهای سنت گرایی و تجددگرایی براساس این معیار نشانه عدم توفیق آنهاست. ضعف مهم تجددگرایی در ارتباط طولی و ارتباط آن با اندیشه های بومی است، در حالی که سنت گرایی عمدتا در ارتباط افقی و مفاهمه با اندیشه های جدید دچار مشکل است. این موضوع، هم در ارتباط با سنت گرایی ملی گرایانه و سنت گرایی مذهبی مطرح است و هم در ارتباط با الگوهای درونی سنت گرایی مذهبی، مثل عرفان، فقه، فلسفه و کلام. این مسأله آن قدر شدید است که پارادایمهای درون اندیشه دینی سنتی نیز امکان گفت وگو با همدیگر را ندارند و چه بسا آنها را طرد و نفی می کنند. این ویژگی موجب ناتوانی و نحیف شدن الگوهای فکری یاد شده بوده است.

د- توفیق الگوهای فکری در جذب و تسلط بر اذهان

بررسی وضعیت متفکران جامعه نشانه این است که الگوهای فکری یاد شده به رغم ضعفهایی که گفته شد، بخشی از اذهان متفکران را در تسلط خود دارند. این موضوع هم قبل از انقلاب اسلامی و هم بعد از آن به چشم می خورد و نشانه نهادی شدن آنها در جامعه و احراز موقعیت ساختاری می باشد. متفکرانی که قبل از انقلاب در مقابل هم صف آرایی کرده بودند و جدالهایی که در چند سال اخیر در مجامع فرهنگی و دانشگاهی و